Ancak muhaliflere ve sivil toplum örgütlerine göre Sall, seçime üç haftadan az bir süre kala daha önce benzeri görülmemiş bir adım attı ve seçimi belirsiz bir tarihe erteleyerek, Senegal'i istikrarsızlaştıracak ve bilinmeyen anayasal sulara sürükleyecek bir yola girdi.

Sall'ın kararı, Anayasa Konseyi'nin ocak ayında bazı önde gelen adayları seçim listesinden çıkarma kararının ardından geldi ki söz konusu karar, seçim sürecine ilişkin hoşnutsuzluğu körükledi.

Senegal lideri, konuşmasında "Bu sıkıntılı koşullar, seçim öncesi ve sonrası anlaşmazlıkların tohumlarını ekerek oylamanın güvenilirliğini ciddi şekilde zayıflatabilir." ifadesini kullandı. 

Sall, oylama için yeni bir tarih belirlemedi ancak seçimin "özgür, adil ve şeffaf" olmasını sağlamak için ulusal bir diyalog başlatılacağını dile getirdi. 

Erteleme kararının, Batı Afrika'nın en istikrarlı demokrasilerinden biri olarak görülen ülkede protestoları körüklemesi muhtemel. 

Bu arada Senegal lideri, seçim erteleme kararının üçüncü bir dönem için aday olmama kararını etkilemeyeceğini de söyledi.

Sall'ın açıklamasının ardından başkent Dakar sükunetini korurken, protesto için sokağa çıkan olmadı. 

Resmi Tunus Afrika (TAP) haber ajansının bildirdiğine göre, Tunus mahkemesi ayrıca Gannuşi'nin partisi adına 1,1 milyon dolar para cezası ödemesine hükmetti.

Nahda Partisi suçlamaları derhal reddederek, cezayı grubun ve Tunus'taki diğer "demokratik güçlerin" karşı karşıya kaldığı "adaletsizlikler silsilesinin" bir parçası olarak nitelendirdi.

Grup yaptığı açıklamada "Nahda hiçbir zaman yabancı fon almamıştır ve tek banka hesabı tüm adli ve mali kurumların denetimi altındadır" dedi.

Perşembe günü Gannuşi'ye verilen ceza, geçen yıl farklı bir mahkeme tarafından terörizmi desteklemek ve nefreti kışkırtmaktan suçlu bulunarak verilen 15 aylık hapis cezasına eklendi.

Gannuşi, avukatlarının "asılsız ve siyasi amaçlı" olarak nitelendirdiği bir dizi suçlamayla yüzleşmek üzere mahkemeye çıkmayı defalarca reddetti.

Said'in Temmuz 2021'de parlamentoyu tek taraflı olarak askıya alması ve hükümeti feshetmesinden bu yana keyfi ve siyasi amaçlı baskı eylemleri çoğaldı.

Cunta yönetimindeki ülkenin Moskova ile ilişkileri, 2023'ün başlarında Fransız birliklerini ülkeden kovmasından bu yana gündemde ve Rus Wagner paralı askerlerinin faaliyet gösterdiği komşu Mali gibi Rusya ile güvenlik bağlarını derinleştireceği yönündeki söylentiler artıyor.

Burkina Faso'daki yabancı kaynaklar, görünürdeki konuşlanma hakkında daha fazla ayrıntıya sahip değiller.

Rusya Savunma Bakanlığı'na bağlı olduğunu iddia eden Telegram mesajlaşma uygulamasındaki African Corps kanalı, 100 kişilik bir asker grubunun "ülkenin lideri İbrahim Traore ve Burkina Faso halkının güvenliğini sağlamak" için Burkina Faso'ya gittiğini aktardı.

Çarşamba günü yapılan açıklamada yakın gelecekte 200 askerin daha Burkina Faso'ya gönderileceği belirtildi.

Rusya Savunma Bakanlığı konuyla ilgili yorum talebine yanıt vermedi.

Kremlin'e yakın Rus haber ajansı African Initiative tarafından Çarşamba günü Telegram'da yayınlanan fotoğraflarda, üzerinde Rus bayrağı ve kuyruğunda blurlanmış bir numara bulunan bir uçaktan ekipman indiren asker kıyafetli kişiler görülüyordu.

Güneşin kavurduğu pistte resmedilen hava aracı, uzun süredir Rus ordusunun önemli bir kargo gücü olan Il-76 tipi bir uçaktı.

African Initiative, fotoğrafların 100 Rus askerinin Vagadugu'ya varışını gösterdiğini, bu askerlerin Burkinalı meslektaşlarını eğiteceklerini ve tehlikeli bölgelerde devriye görevi yapacaklarını ifade etti.

Konuşlandırma, Batı'nın Rusya'nın Mali, Nijer ve Burkina Faso'da Moskova yanlısı cuntaları iktidara taşıyan ve farklı silahlı gruplarla uzun süredir devam eden bölgesel çatışmayı yeniden şekillendiren bir dizi darbenin yaşandığı Afrika'nın Sahel bölgesinde genişleyen etkisine ilişkin endişelerini arttırıyor.

Ufukta daha fazla işbirliği olabilir. Nijer ve komşu Çad'ın askeri liderleri Ocak ayında Moskova'ya ayrı ayrı resmi ziyaretlerde bulunmuşlardı.

Bugünkü duruşmada Güney Afrika'nın ihtiyati tedbir talepleri dinlenecek, yarınki duruşmada ise İsrail heyeti savunmasını yapacak.

Duruşma, Güney Afrika tarafını temsil eden hukukçuların başında yer alan Profesör John Dugard’ın sunumuyla başladı. Dugard, apartheid döneminde Güney Afrika'da yaşamış ve aktif şekilde apartheide karşı durmuş bir hukukçu olarak öne çıkıyor.

2001-2008 yıllarında BM Filistin İnsan Hakları Özel Raportörü olarak görev yapan Dugard, Divan'da çeşitli davalarda geçici yargıç olarak da görev aldı.

Daha önce iki saat olarak açıklanan duruşmaların süresi, İsrail’in talebi üzerine 3 saate çıkarıldı.

Güney Afrika’nın talep ettiği ihtiyati tedbirler

Güney Afrika, 29 Aralık’taki yazılı başvurusunda, mahkemeden İsrail aleyhine 9 ihtiyati tedbir kararına hükmedilmesini talep etti.

Güney Afrika'nın istediği ihtiyati tedbirler arasında İsrail’in, Gazze'deki askeri operasyonları derhal durdurması, Filistinlilere yönelik soykırımın önlemesi için gerekli tedbirleri alması, yerlerinden edilenlerin evlerine dönerek yeterli gıda, su, yakıt, tıbbi ve hijyen malzemeleri, barınak ve giysi dahil olmak üzere insani yardıma erişimlerini sağlaması, soykırıma karışanların cezalandırılmaları için gerekli adımları atması, soykırımın delillerini muhafaza etmesi ve verilen tedbirleri uyguladığına ilişkin Divan'a düzenli rapor sunması yer alıyor.

Uluslararası Adalet Divanı, Birleşmiş Milletler (BM) anlaşmaları ile uluslararası anlaşmalara konu sorunların çözümü konusunda BM yargı organı olarak görev yapıyor.

Güney Afrika'nın İsrail’e karşı ICJ'de açtığı "soykırım davası"

1948 tarihli BM Soykırımın Önlenmesi ve Cezalandırılması Sözleşmesi'nin 9. maddesi uyarınca, bir devletin sözleşmenin maddelerini ihlal etmesi durumunda, sözleşmeye taraf herhangi bir devlet, ihlalci devlet aleyhine ICJ'de dava açabiliyor.

Güney Afrika Cumhuriyeti, İsrail'in 7 Ekim'den bu yana Gazze'de işlediği fiillerle Soykırımın Sözleşmesi'ni ihlal ettiği gerekçesiyle 29 Aralık'ta ICJ'de dava açarak İsrail aleyhine ihtiyati tedbir kararı alınmasını talep etti.

Güney Afrika, durumun aciliyeti sebebiyle ICJ'den tedbir kararına hükmetmesini talep ederken duruşmaların tamamlanmasının ardından Divan, tarafların beyanlarını ve delillerini inceleyerek karar için müzakerelere başlıyor.

Kararının açıklanması için hakimleri bağlayan bir son tarih bulunmamakla birlikte, Divan'ın önce yargılamalarına bakıldığından soykırım gibi aciliyet gerektiren durumlarda bu sürenin birkaç hafta olduğu görülüyor.

Açıklamada, Tigray'daki gıda sorununa işaret edilerek, bölgedeki nüfusun yüzde 91'inin açlık ve ölüm tehlikesiyle karşı karşıya kaldığı belirtildi.

Etiyopya'da 1984'te milyonlarca kişinin ölümüne yol açan kıtlığın anımsatıldığı açıklamada, Tigray'da benzer durumun yaşandığı, bölgenin 2 yıl süren iç savaş ve kuraklıktan olumsuz etkilendiği ifade edildi.

Açıklamada, gıda krizinin en fazla korumasız durumdaki kadın, çocuk ve yaşlıları etkilediği vurgulandı.

Bölgeye yardımların geçişine bir süre izin verilmemesinin insani krizi derinleştirdiği değerlendirmesi yapılan açıklamada, sonraki süreçlerde izin verilen yardımların da ihtiyacı karşılayamadığı kaydedildi.

Tigray'da insani kriz

Tigray'daki Sağlık Araştırmaları Enstitüsü, Sağlık Bakanlığı ve Mekele Üniversitesinin yaptığı ortak araştırmaya göre, barış anlaşmasının yapıldığı Kasım 2022'den Eylül 2023'e kadar bölgedeki 1329 kişi açlıktan dolayı öldü.

Araştırmada, Birleşmiş Milletler (BM) ve ABD Uluslararası Kalkınma Ajansının (USAID) yardımları kesmesinin ölümlerin başlıca nedenlerden biri olduğuna işaret edildi. Yardımların kesildiği dönemden itibaren ölenlerin sayısı her ay artarken, Tigray'daki ölümlerin yarısından fazlasına gıda yetersizliğinin sebep olduğu belirtildi.

BM Dünya Gıda Programı (WFP) ve USAID, Etiyopya'ya gönderilen gıda malzemelerinin çalınması üzerine mayıs ayında yardımları askıya aldığını duyurmuştu.

Etiyopya'da federal hükümet, Kasım 2022'de isyan eden Tigray Halk Kurtuluş Cephesi (TPLF) ile barış anlaşması imzalamıştı. Anlaşmanın ardından bölge yönetimi TPLF'ye geçmiş, örgüt ise silahsızlanmıştı.

AA

Fransız ordusunun Nijer'deki varlığı, ilki 2012 yılına dayanan bir dizi askeri işbirliği anlaşmasıyla yönetiliyordu. 2022 yılında Cumhurbaşkanı Muhammed Bazum, Fransız ordusunun Mali'den çekilmesinin ardından Fransa'dan terör ile mücadele için Nijer'in batısına ek bir birlik konuşlandırmasını istemişti.

Nijer ordusu 26 Temmuz'da ulusal televizyondan yaptığı açıklamada Devlet Başkanı Muhammed Bazum'un görevden alındığını duyurmuştu. Ülkeyi yönetmek üzere Muhafız Komutanı Abdurahmane Tchiani başkanlığında bir Ulusal Anavatan Savunma Konseyi kuruldu. Tchiani 10 Ağustos gibi erken bir tarihte bir geçiş hükümeti kurulması için bir kararname imzaladı.

İsyancılar Fransız Büyükelçisi'nin sınır dışı edilmesini talep etmiş ve Fransa ile yapılan askeri anlaşmaların feshedildiğini duyurarak Fransa'nın askerlerini geri çekmesini istemişti. Fransa defalarca sadece Nijer'in meşru makamlarının taleplerini tanıyacağını belirtmesine rağmen Eylül sonunda Büyükelçisini geri çağırmaya karar vermişti.

Aynı zamanda, Eylül ayı sonunda Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, Fransız ordusunun 2023 yılı sonuna kadar Nijer'den ayrılacağını söylemişti.

Neticede çekilme Ekim ayı sonunda başladı ve Fransız ordusuna bağlı birlikler Mali sınırında stratejik öneme sahip bir bölgede bulunan Tillaberi bölgesindeki bir askeri kampı Nijer ordusunun kontrolüne devretti. Fransız medyası Nijer'den ayrılan ilk Fransız askeri birliklerinin Çad'a ulaştığını bildirdi.

Nijer Silahlı Kuvvetleri tarafından Fransız birliklerinin geri çekilmesinin tamamlanacağı gün olarak 22 Aralık tarihi açıklanmış ve 13 Aralık'ta Nijer'de sadece 157 Fransız askerinin kaldığı bildirilmişti.

Eski bir Fransız sömürgesi olan Nijer, Sahel'deki son Batılı müttefiklerden biri olarak görülüyordu. Ülke aynı zamanda Fransa'nın tedarik için bağımlı olduğu zengin uranyum rezervlerine de ev sahipliği yapıyordu.

Fransa Nijer'deki büyükelçiliğini kapatacak

Medyanın diplomatik bir kaynağa dayandırdığı haberde Fransa, Nijer'deki büyükelçiliğini 'normal şekilde çalışamaması' nedeniyle kapatma kararı aldı.

Kaynağa göre, Temmuz'dan bu yana Nijer'de Fransız karşıtlığının artış gösterdiği ve bunun da diplomatik misyonun 'normal işleyememesine' neden olduğu belirtildi..

Fransa'nın bu durum karşısında elçiliği kapatma karar aldığı hatta yerel personelin işten çıkarıldığı ve tazminatlarının ödendiği de ifade edildi.

YEREL DİLLER RESMİ DİL OLDU

Bundan böyle ülkede Fransızca, çalışma dili olarak kullanılacak. Değişiklikle beraber ülkede konuşulan yerel diller, resmi dil statüsü aldı. Temmuz ayında da Mali, Fransızcayı resmi dil olmaktan çıkarmıştı.

Karara gerekçe olarak, yaklaşık 9 yıl önce kurulan görev gücünün vadettiği hedeflere ulaşamaması gösterildi.

Mali de Mayıs 2022'de G5 Sahel Gücü'nden çekildiğini duyurmuştu.

Nijer, Burkina Faso, Mali, Moritanya ve Çad'dan oluşan G5 Sahel Gücü, bölgede güvenlik, insani ve ekonomik duruma ilişkin işbirliğini geliştirmek amacıyla 2014'te kurulmuştu.

Bölgenin kalkınması, işbirliği ve güvenlik politikalarının geliştirilmesi amacının yanı sıra bölgedeki Mağrip el-Kaidesi, DEAŞ ve Boko Haram gibi terör gruplarına karşı savaşan Fransız gücü ve Birleşmiş Milletler (BM) İstikrar Misyonuna (MINUSMA) destek verme hedefiyle kurulan G5 Sahel Gücü'nün merkezi, Moritanya'nın başkenti Nuakşot'ta bulunuyor.

Nijer, Mali, Burkina Faso Dışişleri Bakanları ortak bir açıklama yaparak, hedefi Sahel Federasyonu olan, Konfederasyonu kurmak üzere anlaştıklarını ilan etti.

Önergede, terörist İsrail'le diplomatik ilişkilerin askıya alınması ve İsrail'in Pretorya Büyükelçiliğinin kapatılması teklif edildi.

Güney Afrika'daki muhalif Ekonomik Özgürlük Savaşçılarınca (EFF) meclise getirilen teklif, iktidardaki Afrika Ulusal Kongresi (ANC) tarafından da desteklendi.

Terörist İsrail yönetimi, oylama öncesi Güney Afrikalı yetkililerin Gazze'ye yönelik saldırılar konusunda yaptığı açıklamalara karşı Pretorya Büyükelçisi Eliav Belotsercovsky'yi istişarelerde bulunmak üzere geri çağırdığını açıklamıştı.

Güney Afrika Cumhurbaşkanı Cyril Ramaphosa, BRICS liderleri ile bugün yaptığı toplantıda, terörist İsrail'in, Gazze'ye yönelik saldırılarında uluslararası hukuku açıkça ihlal ettiğini ve savaş suçu işlediğini belirterek uluslararası toplumu Filistin'deki çatışmaların adil ve barışçıl bir şekilde çözülmesine yönelik acilen ve somut adımlar atmaya davet etmişti.

Filistin meselesinde çözümün iki devletli bir yapıdan geçtiğine inandıklarını belirten Ramaphosa, "Artık bir toplama kampına dönüşen Gazze'de şu anda bir soykırım yaşanıyor. Güney Afrika olarak, özellikle hastanelere karşı gerçekleştirilen operasyonlara karşı tavrımızı çok açık bir şekilde ifade ettik" diye konuştu.

Güney Afrika 6 Kasım'da Tel Aviv'deki tüm diplomatlarını istişare için geri çekmişti. Geçen hafta ise İsrail'in Pretorya Büyükelçisi Eliav Belotsercovsky, Uluslararası İlişkiler ve İşbirliği Bakanlığına çağrılmıştı.

Bölge ülkelerinde eşi benzeri daha önce hiç görülmemiş tasarı, İsrail ile ilişkileri normalleştirmeyi suç, bu konudaki sorumluların ömür boyu hapse varan hapis cezalarıyla mahkum olmasını öngörüyor.

Parlamento Başkanı İbrahim Buderbala, söz konusu yasa tasarısı hakkında kamuoyu ve yasama organının tam bir birlik ve beraberlik içinde olduğunu söyledi.

Parlamento Başkanı, genel kurulun açılışında yaptığı konuşmada, “Filistin'in nehirden denize kadar özgürleştirilmesi, tüm vatanın yeniden kurulması ve başkenti kutsal Kudüs olan Filistin devletinin kurulması gerektiğine yürekten inanıyoruz." dedi.

Tunus Cumhurbaşkanı Kays Said’in partisinin altı üyesi tarafından kaleme alınan tasarı altı maddeden oluşuyor.

Bu ülkede yürürlüğe giren son anayasa değişikliği ile cumhurbaşkanlığının yetkileri önemli ölçüde artırılmıştı.

Tunus yıllarca  Filistin Kurtuluş Örgütü’ne ev sahipliği yaptı

Tunus’ta son haftalarda Filistin yanlısı gösteriler artarken Cumhurbaşkanı Said, Gazze Şeridi'ndeki durumu “kabul edilemez” diyerek kınarken, İsrail'le herhangi bir normalleşmeyi "vatana ihanet" olarak nitelendirmişti.

Yaser Arafat’ın liderliğini yaptığı Filistin Kurtuluş Örgütü’ne 1982 ila 1994 yılları arasında ev sahipliği yapan Tunus, Ortadoğu ve Müslüman ülkeler arasında her zaman Filistin davasını en önemli destekçisi olarak biliniyor.

Tartışılan tasarı, “İsrail ile ilişkilerde normalleşmeye gidilmesi, Siyonist varlığın tanınması veya İsrail ile doğrudan veya dolaylı ilişkiler kurulmasını" suç olarak tanımlanıyor.

Bu suçu destekleyenlerin “vatan hainliği” suçundan 6 yıldan 12 yıla kadar hapis cezasına çarptırılması istenen tasarıda, suçun tekrarlanması halinde ise ömür boyu hapis cezası öngörülüyor.

Tasarının öne çıkan maddeleri neler?

Tasarı ayrıca, Tunus uyruklu gerçek veya tüzel kişilerin “Siyonist varlık” ile bağlantılı tüm gerçek ve tüzel kişilerle doğrudan veya dolaylı olarak iletişim, irtibat, propaganda, sözleşme akdi veya işbirliği içeren tüm kasıtlı eylemlerine yasak getiriyor.

Tunus vatandaşlarının İsrail'le bağlantılı "bireyler, kurumlar, kuruluşlar, resmi veya sivil toplum kuruluşları" ile (İsrail’deki Filistinliler hariç) her türlü etkileşimi de yasak getiren tasarı, İsrail'in işgal ettiği veya kontrol ettiği topraklarda gerçekleştirilen siyasi, ekonomik, bilimsel, kültürel, sanatsal veya sportif faaliyetlere, etkinliklere, gösterilere, toplantılara, sergilere, yarışmalara katılmayı yasaklıyor.

Parlamento Başkanı İbrahim Buderbala yine genel kurulun açılışında yaptığı konuşmada, kitlesel imha silahlarıyla Filistinli sivillerin can vermesine yol açan saldırılara onay verdiği insanlık suçuna iştirak ettikleri gerekçesiyle başta ABD olmak üzere Batılı ülkeleri suçladı.

Parlamentonun üyelerinin büyük bir çoğunluğu tasarı desteklemesine rağmen oylama hemen yapılmayacak ve konuşmak isteyen büyün üyelere söz hakkı tanınacak.

Tunus’taki sayıları 1200 civarındaki Yahudi’nin önemli bir kısmı Cerbe Adası’nda yaşıyor.

Bu durum, Avrupa Komisyonu’nun Temmuz ayında Tunus’la imzaladığı ve Akdeniz üzerinden Avrupa’ya göçmen akışını durdurmaya yardım karşılığında nakit para öneren tartışmalı göçmen anlaşmasına büyük bir darbe vurdu.

Tunus, Komisyon’a yönelik memnuniyetsizliğinin bir işareti olarak parayı geri verdi. Kuzey Afrika ülkesi, AB yönetimini göçmen anlaşması kapsamında vaat ettiği daha fazla fonu alıkoymakla suçladı.

Tunus ve Brüksel arasındaki ilişkiler, AB’nin Kuzey Afrika ülkesine vaat edilen 255 milyon avro değerindeki nakdi vermeyi ertelemesi ve fon konusunda artan eleştiriler nedeniyle Temmuz ayından bu yana çökmüş durumda.

Tunus hükümeti, AB tarafından sağlanan 60 milyon avronun, Brüksel ile Tunus arasında önceden var olan bir anlaşmanın parçası olan ülkenin COVID-19 sonrası kurtarma planı kapsamında zaten öngörüldüğünü söyledi. Fakat fonlar daha önce hiç ödenmemişti.

Tunus Dışişleri Bakanı Nebil Ammar Çarşamba günü yerel Echourouk gazetesine verdiği demeçte, “Bugün [bu parayı] 2023 için ve bütçe desteği olarak ödüyorlar,” dedi. Ammar AB’ye ‘savaşları kendilerinin başlatmadığını ve insanlığı onların yaptığı gibi dünya savaşlarına sürüklemediklerini’ söylerken, Tunus hükümetinin 60 milyon avroyu 9 Ekim’de resmi olarak geri verdiğini de sözlerine ekledi.