İyileşme sürecinin iyi gittiğini belirten Musk, ilk sonuçların "umut verici" olduğunu ifade etti.

İlk Neuralink ürünü: Telepati

Musk, ilk Neuralink ürününün adının "Telepati" olduğunu belirterek, sadece düşünerek telefon veya bilgisayarın ve bunlar aracılığıyla hemen her cihazın kontrolünü sağladığını anlattı.

İlk kullanıcıların uzuvlarını kullanma kabiliyetini kaybetmiş kişiler olacağını kaydeden Musk, "Stephen Hawking'in hızlı bir katip veya müzayedeciden daha hızlı iletişim kurabildiğini hayal edin. Hedef bu" dedi.

İnsan deneyleri için geçen yıl onay almıştı

Neuralink, Mayıs 2023'te beyin çipi projesinin insanlar üzerinde denenmesine başlanması için ABD Gıda ve İlaç İdaresi'nden (FDA) onay alındığını açıklamıştı.

Daha önce maymunlar üzerinde test edilen çiplerin, beyindeki sinyalleri başarıyla yorumlayarak cihazlara aktardığı kaydedilmişti.

Musk ve bir grup mühendis tarafından 2016'da kurulan Neuralink, beyne yerleştirilecek mikroçipler sayesinde felç ve körlük gibi nörolojik rahatsızlıkları tedavi etmeyi ve engelli kişilerin hayat kalitesini artırmayı hedefliyor.

Fransa'da güçlü bir lazer kullanılarak yıldırımların yönü değiştirildi

Yıldırımdan korunmayı sağlayabilecek bu yeni teknolojinin ilk uygulamaları başarıyla sonuçlandı.

Tekniği, Paris Institut Polytechnique'e geliştiren fizikçi Dr. A. Houard, "Konu üzerinde 17 yıldan fazla çalıştık ve sonunda güçlü bir ultra kısa lazerle yıldırımı yönlendirebildik." açıklamasını yaptı.

Houard, havaalanı, roket fırlatma rampası veya rüzgar santrali gibi büyük tesisleri, yıldırımdan tam olarak korumak için yüzlerce metrelik paratoner gerektiğini ve bu kadar uzun metal direkleri kullanmak pratik olmadığı için lazerli çözümü geliştirdiklerini anlattı.

Deneyde kullanılan güçlü lazerin, paratonerlerden çok uzak mesafelere ulaşabildiği için İsviçre’nin Santis dağının çevresindeki yıldırımı paratonere yönlendirdiği bildirildi.

Çalışma, Nature Photonics dergisinde yayımlandı.

Beyin şifre çözücüsü yapıldı

Texas Üniversitesinde, konuşma yetisini kaybedenlere çözüm olacak insan düşüncelerini sözcüklere dönüştüren "beyin şifre çözücüsü" geliştirildi. Fonksiyonel MR cihazı (FMR) taramalarına dayalı yapay zeka tabanlı sistemli devrimsel çalışmayı Austin'deki araştırmacılar açıkladı.

Sistem, bir kişinin beyin aktivitesini laboratuvarda sürekli bir metin akışına dönüştürmeyi başardı. Sistem, FMR cihazındaki hastanın düşüncelerini sınırlı seviyede kelimelere dönüştürebiliyor. Bu semantik kod çözücünün çalışması için cerrahi bir implant kullanmaya gerek kalmıyor.

Araştırmacılar, sistemin tam bir beyin okuma cihazı olmadığını ve düşünceleri kelime kelime açıklamadığını bildirdi. Sistem, kişinin belirli kelimelere veya görüntülere nasıl tepki verdiğine dayanıyor. Araştırmacılar, hazırlık aşamasında, deneklere bazı sessiz videolar izleterek beyin aktivitelerini kaydetti. Daha sonra bu verileri kullanarak başka deneklerin düşüncelerini okumayı başardı. Bu buluşun iletişim bozukluğu olan kişiler için yeni bir umut olması bekleniyor.

Çalışma, Nature Neuroscience dergisinde yayımlandı.

Satürn'ün uydusu Enceladus'ta yaşam için gereken bileşenler belirlendi

Almanya'daki Free University of Berlin'de gezegen bilimleri profesörü olan Frank Postberg tarafından yürütülen çalışmada, Satürn'ün uydusu Enceladus'un yaşam için gereken bileşenlere sahip olduğu belirlendi.

Çalışmada, Enceladus'ta yaşamın bağlı olduğu altı elementten biri olan fosfor keşfedildi. Enceladus'taki fosfor oranının, dünyadaki okyanuslarda bulunan fosfor oranından 500 kat fazla olduğu tahmin ediliyor.

Profesör Postberg, çalışmaya ilişkin, "Orada yaşam bulamadık ancak yaşamın oluşabileceğine işaret eden bir şeyi bulduk." açıklamasını yaptı.

Çalışma, Nature dergisinde yayımlandı.

Yapay zeka kullanılarak dirençli mikropları öldürebilen antibiyotik keşfedildi

McMaster Üniversitesinden Dr. Jonathan Stokes, en dirençli bakterilerden "acinetobacter baumannii"ye karşı en uygun antibiyotiği belirlemek için yapay zekayı kullandı.

Kimyasal yapısı bilinen binlerce ilacı bu bakteri üzerinde manuel olarak test eden araştırmacılar, ardından bu bilgileri, yapay zekaya aktardı.

Yapay zekanın belirlediği listedeki antibiyotikler denendi ve 9 antibiyotiğin etkili olduğu belirlendi. Bunlardan biri olan abaucin, enfekte olmuş fareleri kolayca iyileştirdi. Hastalardan alınan acinetobacter baumannii adlı bakterilerin, bu antibiyotik kullanılarak öldürülebildiği açıklandı.

Çalışma, Nature Chemical Biology dergisinde yayımlandı.

Genetiği değiştirilmiş bakterilerle plastikler parçalanabildi

North Carolina Eyalet Üniversitesinde kimya ve biyomoleküler mühendislik alanında çalışan Y. Doç. Dr. N. Crook, mikroplastik kirliliğini bakterilerle parçalamayı başardı.

Araştırmacılar, tuzlu sulardaki PET olarak anılan polietilen terefitalat adlı plastiği parçalayabilmek için iki bakteri türüyle çalıştı. İlk bakteri V. Natriegens'in tuzlu suda gelişip çok hızlı çoğalırken, ikinci bakteri I. Sakaiensis'in ise PET'i parçalayıp yenmesini sağlayan enzimler ürettiği açıklandı.

Araştırmacılar, I. Sakaiensis genlerini içeren plazmidi, V. Natriegens bakterisine verdi. Böylece V. Natriegens'in hücrelerinin yüzeyinde istenen enzimleri üretmesini sağlanabildi. İşlem sonucunda, V. Natriegens, oda sıcaklığında tuzlu su ortamında PET'i parçalamayı başardı.

Çalışma, AIChE Journal dergisinde yayımlandı.

Japon uzay aracı, uzaydaki göktaşında urasil buldu

Japonların göktaşlarını incelemek üzere uzaya gönderdiği Hayabusa2 uzay aracı, Ryugu adlı göktaşına yumuşak iniş yapmıştı. Ardından yüzeyden örnekler toplandı. Bu örneklerin kimyasal analizi, göktaşında urasil adlı organik maddenin varlığını kanıtladı.

Organik madde analizlerinde, ayrıca nikotinik asit (B3 vitamini) türevleri ve imidazol adlı organik maddeler de tespit edildi. Bu beklenmedik sonuç, bu tür prebiyotik moleküllerin Ryugu gibi karbonlu göktaşlarında kolayca oluşabildiğini gösterdi.

Çalışma, Nature Communications dergisinde yayımlandı.

Tek molekül akışını sağlayan nanoakışkan cihaz geliştirildi

Osaka Metropolitan Üniversitesinden Doçent Yan Xu ve ekibi, nanokanallardaki tek küçük moleküllerin akışını durdurup açabilen esnek, cam bazlı nanoakışkan bir cihaz geliştirdi.

Geliştirilen cihazın üst kısmında ince, esnek bir cam tabaka ve altta nanokanallar ve nanovalf yuvalarına sahip sert bir cam tabaka bulunuyor.

Araştırmacılar, valfi açıp kapatmak için esnek cam levhaya dış basınç uygulayarak, çözelti içindeki tek moleküllerin akışını doğrudan kontrol etmeyi başardıklarını açıkladı.

Çalışma Nano Letters dergisinde yayımlandı.

Kalp fonksiyonunu beyinde değerlendiren giyilebilir ultrasonik cihaz

ABD'de UC San Diego Jacobs Mühendislik Fakültesinde doktora öğrencisi olan Hao Huang ve arkadaşları, kalp fonksiyonunu beyinde değerlendiren giyilebilir ultrasonik cihaz geliştirdi.

Giyilebilir ultrasonik cihazda, insanın derisi ile cihaz arasında gerçek zamanlı özel bir bağlantı sistemi kullanıldığı açıklandı. Araştırmacılar, bu özel bağlantı sayesinde kalbin sol ventrikülün, hareket sırasında incelenmesinin mümkün kılındığını belirtti.

Araştırmacılar, giyilebilir ultrason sensörünün esnek olması sayesinde, egzersiz sırasında ve sonrasında kalp aktivitelerinin sürekli kaydedilmesine olanak tanındığını belirtti. Elde edilen verilerin hastaların potansiyel risk faktörlerinin ve kalbin pompalama yeteneğindeki değişikliklerin belirlenmesinde kritik öneme sahip olduğu açıklandı.

Çalışma, Nature dergisinde yayımlandı.

Balığın beyninde biyoelektronik devre üretme olanağı doğdu

İsveç'in Linköping Üniversitesinden Prof. Dr. M. Berggren, enjekte edilebilir bir jel ile canlı dokuda elektrotlar üretti. Çalışmada ayrıca, beyine enjekte edildiğinde, glikoz ve laktaz gibi doğal olarak oluşan bileşiklerle reaksiyona girerek elektriği ileten bir jel oluşturan molekül karışımı geliştirildi.

Elektriksel olarak iletken jele dönüşebilen bu molekül kokteylini, canlı hayvanların beynine enjekte ederek biyoelektronik devre üretmenin mümkün olacağı açıklandı. Araştırmacılar, bu elektronik devrelerin beyin ve sinirlerle etkileşime girerek onların aktivitelerini analiz edebileceğini açıkladı.

Çalışma ile zebra balıkları ve sülükler üzerinde yapılan deneylerin, ilerde canlı dokuda mikroçiplerin büyümesinin sağlanabileceği belirtildi. Bu yöntemle, hastaların beynindeki bazı sorunların da tedavi edilebilmesinin önünün açılabileceğine inanılıyor.

Çalışma, Science dergisinde yayımlandı.

x ışınlarıyla tek bir atomun röntgen görüntüsü çekildi

Ohio Üniversitesi, Argonne Ulusal Laboratuvarı ve Illinois-Chicago Üniversitesinden Profesör Saw-Wai Hla, tek bir demir atomun röntgenini ilk kez çekmeyi başardıklarını açıkladı.

Atomların taramalı prob mikroskopları ile görüntülenebildiğini ama x ışınları olmadan bunların hangi atomlar olduğunun belirlenemediğine işaret eden Profesör Hla ve arkadaşları, kendi yöntemlerinde, x ışınlarının numuneye çarptığını ve çekirdek elektronlarını harekete geçirdiğini belirtti.

Ekip, kendi yöntemleriyle Argonne'un Gelişmiş Foton Kaynağındaki XTIP ışın hattında bir supramolekülün merkezindeki bir demir atomunun röntgenini görüntülemeyi başardıklarını açıkladı.

Çalışma, Nature dergisinde yayımlandı.

HRW'nin yayımladığı "Meta'nın Tutulmayan Sözleri: Instagram ve Facebook'taki Filistin İçeriğinin Sistemli Sansürü" başlıklı 51 sayfalık raporda, Mark Zuckerberg'e ait Meta'nın, bünyesindeki sosyal medya platformlarındaki İsrail yanlısı tutuma işaret edildi.

Raporda, Meta platformlarında Filistin'i destekleyen barışçıl ifadeler ve Filistinlilerin insan haklarına ilişkin kamusal tartışmalar da dahil olmak üzere paylaşımlarının kaldırıldığı ve bastırıldığı belgelendi.

HRW, rapor çalışması çerçevesinde 60'tan fazla ülkeden 1050 sansür vakasını inceledi.

Her biri en az 100 kez tekrarlanan 6 temel sansür modelinin belirlendiğine işaret edilen raporda, bunlar arasında içeriğin kaldırılması, hesapların askıya alınması veya silinmesi, içerikle etkileşimde bulunamama, hesapları takip edememe veya etiketleyememe, Instagram/ Facebook Live kullanımını kısıtlama ve bir kişinin gönderilerinin, hikayelerinin veya hesabının bildirimde bulunulmadan görünürlüğünde azalmaya gidilmesinin yer aldığı ifade edildi.

Raporda, incelenen vakaların, Filistinli, bölgesel ve uluslararası insan hakları örgütlerince yürütülen Meta'nın Filistinlileri destekleyen içeriklere yönelik sansürünü detaylandıran yıllarca süren raporlamalarıyla tutarlılık gösterdiği vurgulandı.

Raporda, Filistin yanlısı içeriklerin kaldırılması ve bastırılmasının Meta'nın içerik denetleme politikalarından ve tutarsız uygulamasından kaynaklandığı belirtilerek 300'den fazla vakada, itiraz mekanizmasının "arızalanması" nedeniyle kullanıcıların içeriğe itiraz edemediği kaydedildi.

Raporda, platformun, Filistinlilerin yaralanma ve ölümlerini belgeleyen haber değeri taşıyan onlarca içeriği kaldırarak tutarsız yaklaşımına devam ettiğine işaret edildi.

HRW'nin üst düzey yöneticilerinden Deborah Brown, "Meta'nın Filistin'i destekleyen içeriği sansürlemesi, tarif edilemez boyuttaki vahşet ve baskıların halihazırda Filistinlilerin ifadelerini boğduğu bir dönemde, acıları daha da aşağılıyor." ifadesini kullanarak Meta'nın sansürünün Filistinlilerin acılarının silinmesine katkıda bulunduğunu söyledi.

Brown, "Meta, modası geçmiş özürler ve boş vaatler yerine, şeffaflık ve iyileştirme yönünde somut adımlar atarak Filistin ile ilgili sansürü tamamen dikkate alma konusunda ciddi olduğunu göstermeli." değerlendirmesinde bulundu.

Meta, ABD'nin belirlediği "terörist örgütler" listelerini uyguladı

Belgelenen yüzlerce vakada Meta'nın, ABD'nin belirlediği "terörist örgütler" listelerinin uygulandığı "Tehlikeli Örgütler ve Bireyler" politikasına başvurduğu ifade edilen raporda, Meta'nın, bu listeleri, İsrail ile Filistinli silahlı gruplar arasındaki gerilimler hakkındaki meşru söylemi kısıtlamak için kapsamlı biçimde uyguladığı kaydedildi.

Meta, taahhütlerini yerine getirmedi

HRW'nin raporu, Meta'ya yönelik ilk şikayet değil.

2021 tarihli bir HRW raporunda da Facebook'un İsrail ve Filistin'le ilgili insan hakları sorunlarının tartışılmasına yönelik sansürü belgelenerek Meta'nın "birçok insanı keyfi olarak ve açıklama yapmadan susturduğu" belirtilmişti.

AA

Açıklamada, şirketin baş teknoloji yöneticisi Mira Murati'nin geçici olarak Altman'ın görevine getirildiği kaydedildi.

Altman'ın ayrılışının yönetim kurulu tarafından yürütülen inceleme sürecinin ardından geldiği belirtilen açıklamada, bu süreçte Altman'ın yönetim kuruluyla olan iletişiminde tutarlı bir şekilde samimi olmadığı ve bu durumun Altman'ın sorumluluklarını yerine getirmesine engel olduğu ifade edildi.

Açıklamada, "Yönetim kurulunun artık Altman'ın OpenAI'ya liderlik etmeye devam etme becerisine güveni yok." değerlendirmesinde bulunuldu.

Gates bu kez de ağaç çıkışıyla gündeme geldi.

Bill Gates, ağaçların doğaya hiçbir faydası olmadığını iddia etti. New York Times gazetesinin iklim zirvesinde konuşan Gates, ağaç dikmenin hiçbir şeye fayda sağlamadığını söyledi.

"Ağaç dikmiyorum. Ağaç dikmenin faydası hala kanıtlanmamış bir şey. Ağaçların iklim için iyi olduğuna sadece aptallar inanır" ifadelerini kullanan Gates'in bu sözleri çevrecileri ayağa kaldırdı.

Ağaç dikmenin iklim kriziyle mücadelede doğruluğu kanıtlanmamış bir şey olduğunu savunan Gates, "Bazı insanlar yeterince ağaç dikmeyle iklim sorununun tamamen çözülebileceğini düşünüyor. Bu tamamen saçmalık. Biz bilim insanı mıyız, yoksa aptal mıyız? Hangisi olmak istiyoruz." ifadesini kullandı.

Gates daha önce de koronavirüs pandemisinde olağan şüpheli olarak gösterilmişti. Dünyayı bekleyen yeni salgının çiçek hastalığı olduğunu söyleyen Gates, BBC'ye yaptığı açıklamada Mars'a gitmek yerine kızamık aşısı satın almayı tercih edeceğini söylemişti.

Gates, Mars'a seyahatin paranın doğru kullanımı olmadığını bunun yerine aşılara yatırım yapmayı tercih edeceğini belirtmişti.

BBC'nin haberine göre, kullanılan yapay zeka programı DNA'daki değişimleri tanımlayabiliyor.

AlphaMissense adı verilen yeni sistem, insan DNA ipliklerindeki bileşenlerin sırasını kontrol ederek çalışıyor. Sıralamadaki yanlışlık, vücut hücreleri ve dokularının düzgün şekilde üretilemediği ve bunun da hastalığa yol açabileceğine işaret ediyor.

DeepMind'dan Pushmeet Kohli, yeni sistemle DNA'daki tüm önemli mutasyonların yüzde 89'unu belirlediklerini belirtti.

Avrupa Moleküler Biyoloji Laboratuvarı Genel Müdür Yardımcısı Prof. Ewan Birney, gelişmeyi büyük adım olarak niteleyerek "Bu, klinik araştırmacıların hastalığa neden olabilecek yerleri bulmak için nereye bakacaklarına öncelik vermelerine yardımcı olacak." ifadesini kullandı.

Gelişmenin tanıyı hızlandırması ve daha iyi tedavi arayışlarına yardımcı olması bekleniyor.

DeepMind geçen yıl yapay zeka aracılığıyla insan vücudundaki neredeyse tüm proteinlerin şeklini çözmüştü.

AlphaMissense aracılığıyla yapılan çalışma, "Science" dergisinde yayımlandı.

Laboratuvarda hamilelik testini pozitif gösteren hormonları bile salgıladı.

Embriyo modellerinin amacı, insan yaşamının erken dönemlerini anlamanın etik bir yolunu bulmak.

Spermin yumurtayı döllemesinden sonraki ilk haftalarda önemli değişiklikler meydana gelir. Şekilsiz bir hücreler yığını daha sonra ultrasonda tespit edilecek embriyo biçimini alır.

Düşüklerin ve doğum kusurlarının önemli bir kısmı bu kritik dönemde meydana geliyor. Ancak bu dönem tam olarak anlaşılabilmiş değil.

Weizmann Bilim Enstitüsü'nden Profesör Jacob Hanna, "Bu bir kara kutu ve klişe değil, bilgimiz çok sınırlı" diyor.

Embriyo araştırması yasal, etik ve teknik açıdan zorluklarla dolu. Ancak artık doğal embriyo gelişimini taklit eden bir alan var ve hızla gelişiyor.

Nature dergisinde yayınlanan bu araştırma, İsrailli ekip tarafından erken embriyoda ortaya çıkan tüm önemli yapıları taklit eden ilk "tam" embriyo modeli olarak tanımlanıyor.

Profesör Hanna, "Bu gerçekten de tam olarak 14 günlük insan embriyosunun görüntüsü" diyor ve daha önce yapılmadığını söylüyor.

Başlangıç materyali, sperm ve yumurta yerine, vücuttaki her türlü dokuya dönüşme potansiyeli kazanacak şekilde yeniden programlanan kök hücrelerdi.

Daha sonra bu kök hücreleri, insan embriyosunun en erken aşamalarında bulunan dört hücre tipine dönüştürmek için kimyasallar kullanıldı:

- Uygun embriyo (veya fetüs) haline gelen epiblast hücreleri

- Plasenta haline gelen trofoblast hücreleri

- Destekleyici yolk kesesi haline gelen hipoblast hücreleri

- Ekstraembriyonik mezoderm hücreleri

Bu hücrelerin toplam 120 tanesi belirli bir oranda karıştırıldı ve ardından bilim adamları olacakları beklediler.

Karışımın yaklaşık %1'i, insan embriyosuna benzeyen ancak onunla aynı olmayan bir yapıya kendiliğinden dönüşmeye başladı.

Profesör Hanna, "Hücrelerin büyük bir rolü var; doğru karışımı ve doğru ortamı sağlamanız gerekiyor ve ardından oluşum gerçekleşiyor" diyor. "Bu inanılmaz bir olgu.”

Embriyo modellerinin, döllenmeden 14 gün sonraki bir embriyoya benzer hale gelinceye kadar gelişmelerine izin verildi. Birçok ülkede bu, normal embriyo araştırması için yasal sınır.

Bilim adamları bu çalışmayla, embriyo modellerinin farklı hücre türlerinin nasıl ortaya çıktığını açıklamasını, organların oluşumunun ilk aşamalarına tanık olmayı veya kalıtsal ve genetik hastalıkları anlamayı umuyorlar.

Bazı embriyoların neden gelişmediğini anlamak veya ilaçların hamilelik sırasında güvenli olup olmadığını test etmek için modeller kullanılabileceği ve bunun da tüp bebek (IVF) başarı oranlarını iyileştirebileceği bile konuşuluyor.

Francis Crick Enstitüsü'nde embriyo gelişimi üzerine araştırmalar yapan Profesör Robin Lovell Badge bana bu embriyo modellerinin "oldukça iyi ve normal göründüğünü" söylüyor.

"Bence çok iyi yapılmış, her şey mantıklı ve bundan oldukça etkilendim" diyor.

Ancak mevcut %99'luk başarısızlık oranının iyileştirilmesi gerektiğini de ekliyor. Model çoğu zaman oluşmadığında, düşük veya kısırlıkta neyin yanlış gittiğini anlamak zor olacak.

Yasal ve etik boyut

Çalışma aynı zamanda embriyo gelişiminin 14 günlük aşamadan sonra taklit edilip edilemeyeceği sorusunu da gündeme getiriyor.

Embriyo modelleri yasal olarak embriyolardan farklı olduğu için birçok ülkede bu yasadışı olmayacak.

Prof. Lovell-Badge, bunu memnuniyetle karşılayanların yanı sıra bundan hoşnut olmayacakların da olacağını söylüyor.

Pompeu Fabra Üniversitesi deneysel ve sağlık bilimleri bölümünden Profesör Alfonso Martinez Arias, bunun "çok önemli bir araştırma" olduğunu belirtiyor.

Prof. Arias, "Bu çalışma, ilk kez kök hücrelerden [bir insan embriyosunun] tüm yapısının laboratuvarda aslına sadık bir şekilde oluşturulmasını sağladı. Böylece insan vücudunun oluşumunu sağlayan olayların incelenmesi için bir kapı açılmış oldu" diyor.

Araştırmacılar, bu embriyo modellerinin hamilelikle sonuçlanmasının etik dışı, yasadışı ve aslında imkansız olacağını vurguluyor.

Milyonların kullandığı sosyal medya platformu Tiktok’taki “Ne kadar süre nefessiz kalabileceksin” meydan okuması, dünya genelinde son 18 ayda 20 çocuğun ölümüne yol açtı. Geçtiğimiz günlerde İngiltere’de kimin daha uzun süre hastanede kalabileceğini görmek için aşırı dozda ‘parasetamol’ alan çocukların aileleri, sosyal medya ‘challenge’ı konusunda ülkenin güvenlik güçleri tarafından uyarıldı. ABD’de ise, sosyal medyada yer alan “Blackout Challenge” (Bayılma Oyunu) isimli içerik nedeniyle çocuğunu kaybeden annelerden biri olan Annie McGrath, YouTube ve TikTok’taki içerikler konusunda ebeveynleri uyardı. McGrath, “Çok geç olana kadar bir şeylerin ters gittiğini bilmiyordum” dedi. “Blackout Challenge” bayılma oyunu, boğulma oyunu (choking game) gibi isimlerle anılıyor.

Geçtiğimiz günlerde yaşanan olayda, sosyal medyada gördüğü ‘kolonya yakma’ videosunu denemek isteyen 11 yaşındaki F. K. alevler içinde kalarak ölümden dönmüştü.

‘KOLONYA YAKMA!’

Türkiye’de de sosyal medyada gördüğü ‘kolonya yakma’ videosunu denemek isteyen 11 yaşındaki F. K. kolonya döküp, elindeki çakmağı ateşleyerek yaralandı. Türk uzmanlar da sosyal medyadaki tehlikeye karşı ebeveynleri uyardı.

Genç ve çocuk psikiyatristi Doç. Dr. Veysi Çeri, sosyal medya kullanımının dönem dönem farklı sorunları gündeme taşıdığını söyleyerek, şunları aktardı: “Çocuklar sokakta oyun oynadığında da rekabet içinde ancak rekabet son zamanlarda sosyal medyada yanlış yönlendirecek şeylere zemin hazırlıyor. Bunu yapanlar çocuk ve gençlerde ciddi bir rekabet dürtüsü olduğunu biliyor ve çocuğun hayatını tehlikeye sokan sonuçlara girişebiliyor. Sokağımızda olan insanlarla girişebileceğimiz rekabet aşağı yukarı belli. Sosyal medyada ise dünyanın dört bir yanından ne olduğunu bilmediğimiz belki de sokakta çocuğumuzu teslim etmeyeceğimiz insanlarla çocuklar bir araya gelebiliyor. Böyle bir tehlike söz konusu. Ben ailelere ‘Bilmediğiniz bir mahalleye çocuğunuzu bırakır mısınız?’ diye soruyorum, ‘Asla hocam’ diyorlar ama sosyal medya böyle bir yer. Tanımadığınız sokağa çocuğu bırakıyorsunuz.

Çocuğun karşısına kimin çıkacağını bilmiyoruz. Gerçek hayatta hiçbir kötülüğü olmayanlar sanal alemde gizlenmişliğin verdiği destekle vicdansızlaşabiliyor. Akran zorbalığından türlü sanal zorbalıklara kadar çocuğu duygusal açıdan kötü etkileyen olaylar olabiliyor. Dönem dönem ortaya çıkan ‘challenge’lar da durumu daha kötüye getirebiliyor.

‘DOĞRU ZANNEDİYOR’

Doç. Dr. Çeri konuyla ilgili yaşadığı bir olayı anlatarak, şöyle devam etti: “Çocuğun birisi sosyal medyaya peri gibi uçuyor şeklinde bir şeyler atıyor. Tabii bu efektlerle yapmış. Benim bizzat gördüğüm çocuk bu gördüğü şey üzerine peri gibi uçabileceğini zannediyor. Yaş küçüldükçe çocukların sanal ortamdaki gördükleri küçük hileleri fark etme ihtimalleri de düşüyor. Gördüklerini doğru zannedebiliyorlar. Gerçek dünya ile sanal dünyayı birbirinden ayırt etme ihtimalleri düşüyor. Bundan dolayı 15 yaşından önce çocukların hiçbir suretle ekranlara tek başına maruz kalmaması gerekiyor. Mutlaka bir yetişkinin gözlemi altında olması gerekiyor. Göz hizasında olunmalı. Ekrana sürekli bakılmasa bile başını çevirdiğinde neler dönüyor görülmesi gerekiyor.”

 ‘KENDİNİ İSPATLAMAK’

Üsküdar Üniversitesi NP Etiler Tıp Merkezi’nden uzman klinik pskikolog Aybeniz Urhan da çocukların ‘challenge’lara katılma isteğinin temelini anlatarak, “’Challenge’ların yapılma amacı çocuklar arasında kendilerinin daha iyisini yapabildiğini ispatlamak. Amaç, karşı tarafa, arkadaşlarına, sosyal çevrelerine karşı ‘yapabilirim, yapabiliyorum’u fark ettirmek. Eğer yapamazlarsa ‘Sana challenge okudum ve sen bunu yapamadın’ oluyor. Arkadaşları arasında popülerlik ve özgüvenleri için de bunu yapabilmek istiyorlar. Çocukları ‘challenge’ çılgınlığından korumak için öz değerlerine döndürmek gerekiyor. ‘Ben bunu yapsam da yapmasam da değerlerimden bir şey ispat etmek zorunda değilim’ gibi noktalarda çocuğun kendisini yeterli ve değerli hissettirilmesi gerekiyor ki challenge çılgınlığından korunabilsin. Ailenin de bunu çocuğa hissettirmesi gerek ki çocuk neyi yapıp neyi yapmaması, neyin kendi için yararlı ve zararlı olduğunu fark etmeli” dedi.

ZAMAN SINIRLAMASI YA DA OTOMATİK KAPATMA

Marmara Üniversitesi öğretim üyesi, dijital iletişim uzmanı Doç. Dr. Ali Murat Kırık, Türkiye’de sosyal medyanın bağımlılık durumuna geldiğini belirterek, şunları söyledi:

 “Toplam kullanıcı sayısı 62 milyon olmakla birlikte çocukların kullanım süreleri yüksek. Kişi başına düşen ortalama kullanım üç saatin üzerinde. Bağımlılık sorununun önüne geçmek ve denetim sağlayabilmek için ailelerin alması gereken tedbirler var. Cihazlarda zaman sınırlamaları ve otomatik kapatma ayarları yaparak çocukların ekran süreleri sınırlanabilir. İçerik filtreleri ekleyerek uygunsuz içeriklere erişim engellenebilir. Uygulama kontrolleri kullanarak hangi uygulamaların kullanılabileceğini denetlenebilir. Ebeveyn denetim uygulamaları ile ekran sürelerini izlemek ve yönetmek, açık iletişim kurarak çocuklar dijital güvenlik konusunda bilinçlendirilebilir. Cihazları ortak kullanım alanlarında bulundurarak denetim kolaylaştırılabilir. Teknoloji arası düzenli molalar vererek aile içi etkileşimi artırılabilir. Her aile farklı olduğundan, çocukların yaşlarına, ihtiyaçlarına ve olgunluk seviyelerine göre uygun önlemleri almak önemlidir.”

ÖLÜMLE YA DA YARALANMA İLE SONUÇLANABİLİYOR

Geçtiğimiz yıl Eylül ayında çocukların ölümüne neden olduğu için hakkında TikTok’a dava açılan tehlikeli ‘bayılma’ meydan okuması İskoçya’da 14 yaşındaki bir çocuğun ölümüne sebep oldu.

ABD’de 12 yaşındaki bir çocuk TikTok’taki ‘Blackout Challenge’ adıyla bilinen dayanıklılık meydan okuması sonucu nefessiz kalarak yaşamını yitirdi.

Brezilya’da 7 yaşında bir çocuk, bir “cesaret” videosundan etkilenerek bir deodorantı içine çekmiş ve hayatını kaybetmişti.

Nasıl önlem alırsınız?

Sosyal Medya ve Dijital Güvenlik Eğitim Araştırma Merkezi (SODİMER) Başkanı Prof. Dr. Levent Eraslan da ailelerin alabileceği önlemleri sıralayarak, şöyle konuştu:

“Çocuklar sosyal medyanın karanlık bölgelerinde çok büyük sıkıntılarla karşı karşıya kalabilirler. Bu yüzden teknik olarak bazı ebeveyn kontrol sistemleri var. Bununla beraber ekran kilitleme sistemleri mevcut. Burada asıl önemli olan çocuğun bilinçlendirilmesi. Çünkü kontrolsüz ortamlarda çocuklar istedikleri yerlere girebilirler. Anne ve babanın çocukların sosyal medyadaki dijital ayak izlerini takip etmelerini önemsiyoruz.

Youtube’da çocuk alanının aktive edilip kullanılması etkili olabilir. Bunun yanı sıra TikTok adı verilen çok moda olan sosyal medya aracının istenmeyen birçok probleme yol açtığını da ifade edelim. Çocukların ekran saatleri kontrol edilebilir. Yasaklama, engelleme, ceza verme yerine anlaşma ve iş birliğine gitmeyi önemsiyoruz.”

Aleyna Sevim, Milliyet

Araştırmacıların 2021 model bir bilgisayardaki tuş vuruşlarından çıkan sesleri tanıyacak şekilde kodladığı yapay zeka, çevrimiçi görüşme sırasında ve bir telefon aracılığıyla mikrofon vasıtasıyla her tuş vuruşunu ayırt etmeyi başardı.

Araştırmacılar yapay zeka teknolojilerinin bilgisayar korsanları tarafından bu doğrultuda eğitilmesinin, ciddi güvenlik zaafiyetleri oluşturabileceği uyarısında bulunuyor.

Yayımlanan karar kapsamında bilişim harcamalarından tasarruf edilmesi, üretici bağımlılığının azalması ve siber güvenliğin güçlendirilmesi amacı güdülerek kamu kuruluşlarında artık açık kaynak kodlu yazılımlar kullanılacak.

Açık kaynak kodlu yazılım kullanmak, bu faydaları nasıl sağlayacak?

Açık kaynak kodlu yazılım, kaynak kodunun, herkese yazılımı herhangi bir nedenle kullanma, inceleme, değiştirme ve dağıtma özgürlüğü veren bir lisans altında kullanıma sunulduğu bir bilgisayar yazılımı kategorisidir. Açık kaynak kodlu yazılımların oluşturulması bağımsız yazılımcılar tarafından ortaklaşa yapılabilir.

Tek bir kuruluş tarafından yaratılan yazılımın ötesinde, açık kaynak yazılım geliştirme başka perspektiflere de katkıda bulunabilir ve sınırsız olarak geliştirilebilir.

Bu nedenle açık kaynak kodlu yazılımın maliyeti de düşük oluyor. İşin içine bağımsız yazılımcılar girince dışa bağımlılık da azalmış oluyor. Dolayısıyla kamu kuruluşlarında AKKY kullanımının başlaması, bütçeyi rahatlatmak ve yerli yazılımcılara destek olmak için düşünülmüş bir karar. 

Mayıs ayında iOS uygulamasının piyasaya sürülmesinden sonra gelen bu Android lansmanı, ChatGPT uygulamasının OpenAI'nin web sitesi dışında ilk kez tüm dünyadaki kullanıcılar tarafından erişilebilir olmasını sağlıyor.

ChatGPT Android uygulaması, kullanıcı geçmişini cihazlar arasında senkronize etme yeteneği, ses girişi ve anında yanıtlar, öneriler, e-posta veya sunum taslakları için sohbet botuna hızlı erişim ve daha fazlası gibi çeşitli özelliklerle birlikte geldi.

Kullanıcılar, OpenAI'nin dahili ses tanıma özelliğini kullanarak, çeşitli konularda soru sormak, yanıt almak ve yardım almak için üretici yapay zeka ile etkileşime girebiliyor.

ChatGPT Plus uygulaması, en az bir Android 6.0 sürümü gerektiriyor ve aboneler, ihtiyaçlarına göre GPT-3.5 ve GPT-4 dil modelleri arasında geçiş yapabiliyor.

Hangi ülkelerde kullanıma açıldı?

OpenAI, Android'in en popüler mobil işletim sistemi olduğu veya Android için ChatGPT uygulamasını başlatarak bilgisayar kullanımının sınırlı olduğu yerlerde yapay zeka teknolojisi kullanılabilirliğini genişletmeyi amaçlıyor.

Android için ChatGPT uygulamasına Brezilya, Bangladeş, Hindistan, ABD, Arjantin, Kanada, Almanya, Fransa, Endonezya, İrlanda, Japonya, Meksika, Filipinler, Nijerya, İngiltere ve Güney Kore'de erişilebilir.

Önümüzdeki hafta OpenAI, erişilebilir olduğu ülke sayısını artırmayı planlıyor.

Techtimes

Lityum-iyon bataryaların üretimi için gerekli olan minerallerin arzının, tahmin edilen küresel talebi karşılamak için 2020li yıllarda her yıl üçte bir oranında artması gerektiğini belirten The Economist, sadece ABD’de, 2030 yılına kadar tüm Amerikan araç satışlarının yarısının elektrikli araçlardan oluşmasını sağlama hedefini karşılamak için on milyonlarca bataryaya ihtiyaç duyulacağına dikkat çekiyor.

Buna rağmen ABD’nin en büyük rakibi Çin, açık ara en büyük batarya metali işleyicisi, batarya hücresi üreticisi ve bitmiş batarya üreticisi konumunda.

Makalede, üretimin denizaşırı ülkelerde yapıldığı yerlerde bile Çinli şirketlerin sürece hakim olduğunun altı çiziliyor. “Amerikalı politika yapıcılar bunu Amerika’nın tedarik zincirlerinin dayanıklılığına yönelik bir tehdit olarak görüyor,” diyen The Economist, batarya teknolojisinin ‘yeni soğuk savaşın’ en önemli endüstriyel savaş alanlarından biri haline geldiğini vurguluyor.

Asya belirleyici olacak

Dergiye göre bu savaşın sonucu, batarya tedarik zincirlerinin çoğunun bulunduğu Asya’da belirlenecek.

Sektördeki ilk sıkıntıların, en önemli iki batarya malzemesi olan lityum ve nikel de dahil olmak üzere malzeme üretimi ve işlenmesinde yaşanacağını belirten The Economist şu bilgileri veriyor: 2022’de üretilen lityumun neredeyse yarısı Avustralya’dan, %30’u Şili’den ve %15’i Çin’den geldi. Nikelde ise Endonezya’nın üretimi geçen yıl küresel toplamın %48’ine ulaşırken, Filipinler %10’unu ve Avustralya %5’ini oluşturdu.

ABD şu ana kadar minerallere ve üretim kapasitesine erişim sağlamak için bu ülkelerden bazılarıyla dar kapsamlı ticaret anlaşmaları yapıyor ve ayrıca Enflasyonu Düşürme Yasası (IRA) aracılığıyla üreticilere muazzam sübvansiyonlar sunuyor. ABD IRA aracılığıyla Amerika’nın serbest ticaret anlaşması yaptığı bir ülkede işlenen minerallerin ve üretilen bataryaların payına ilişkin sıkılaştırılmış kurallar koyarken Çin de paralel bir batarya tedarik zinciri inşa ediyor.

Endonezya ve nikel üretim sorunu

Endonezya’nın nikeldeki hakimiyeti başlı başına potansiyel bir sorun olduğu belirtiliyor.

Danışmanlık şirketi PWC’nin geçen yıl yaptığı bir tahmine göre, 2035 yılına kadar evsel ürünler için her yıl 2,7 milyon ton nikele ihtiyaç duyulacak. Endonezya şu anda sadece 1,6 milyon ton nikel üretiyor ve bunun büyük bir kısmı paslanmaz çelik için kullanılıyor. Metalin çıkarılması ve işlenmesi için büyük miktarda kapasite henüz planlanmakta veya yapım aşamasında.

Metal işleme, tedarik zincirinin Çin’den bağımsız hale getirilmesinin en zor bölümü. Bir tahmine göre Çin dünyadaki nikelin yaklaşık dörtte üçünü eritiyor ve işliyor. Ayrıca lityum işleme kapasitesinin yaklaşık üçte ikisine de sahip. Yalnızca bu rakamlar bile Çin’in bu sektördeki ağırlığını tam olarak ifade etmekten uzak, çünkü Çin dışında yapılan işlemlerin çoğunda da Çinli şirketler yer alıyor.

Örneğin Endonezya’da faaliyette olan üç tesis, nikeli eritmeden cevherinden çıkaran gelişmiş bir süreç olan yüksek basınçlı asit liçi kullanıyor ve hepsi de Çin teknolojisine, işletme becerisine ya da her ikisine birden dayanıyor.

Bir başka örnek ise Ford. Amerikan otomobil üreticisi Ford, nikel tedarikini güvence altına almak için Çinli bir madencilik şirketi olan Huayou Cobalt ile Endonezya’daki bir nikel işleme tesisine yatırım yapmak üzere bir girişim kurdu. Ford halihazırda bir Çin firmasıyla yaptığı farklı bir girişim nedeniyle ülkesinde de siyasi baskı altında: Michigan’da hem nikel bazlı hem de lityum bazlı aküler üretecek yeni bir tesis için Çinli bir akü devi olan Contemporary Amperex Technology ile güçlerini birleştirdi. Çinli firma, toplam kapasiteleriyle ölçüldüğünde dünyadaki elektrikli araç akülerinin üçte birinden fazlasını üretiyor.

Batarya parçalarının üretiminde de Çin rakipsiz

Çin’e bağımlılığı gösteren bir başka alan da batarya parçaları üretimi. Çinli firmalar batarya parçaları üretiminde de hakim konumda.

Batarya hücrelerine yönelik bileşenler arasında Çin, üretimin en az yarısını ve bazı kategorilerde %70’inden fazlasını oluşturuyor. Sektörün geri kalanı ise Güney Kore ve Japonya’da yoğunlaşmış durumda. Üç Uzak Asya ülkesi endüstrinin orta akım parçalarının %92 ila %100’ünü oluşturuyor.

The Economist’e göre, ABD yeterince işlenmiş mineral temin edebilse bile, iddialı hedeflerine ulaşması için Kore ve Japonya’nın akü üretimindeki know-how’ının Kuzey Amerika’ya yoğun bir şekilde aktarılması gerekecek.

Maliyet sorunu baş ağrıtıyor

Güney Kore merkezli LG Energy Solution, Catl’den sonra ikinci en büyük batarya üreticisi konumunda. Bu kapsamda şirket, Hyundai, Honda ve General Motors ile ortak girişimlerle ABD’de büyüyor. LG, Kuzey Amerika’da 2022 yılında sadece 13 gwh olan depolama kapasitesini 2030 yılına kadar 278 gigawatt-saate genişletmeyi planlıyor. Fakat şirketin satın alma müdürü Kim Myung Hwan, artan inşaat maliyetlerinin, kalifiye personel sıkıntısının ve bataryalar için gerekli malzemelerin fiyatlarındaki dalgalanmaların hızlı büyümenin önündeki engeller olduğunu belirtiyor.

Bazı Asyalı üreticiler, denizaşırı üretim maliyetinin yıllarca en büyük engel olmasından endişe ediyor. Batarya hücrelerinde kullanılan separatörleri üreten bir Japon şirketi olan W-Scope’un yöneticisi Hideo Ouchi, “İşi 10, 15, 20 yıl boyunca nasıl kârlı hale getireceğimizi düşünmek çok daha önemli,” diyor. Ouchi, 2030 yılına kadar elektrikli araçlarla ilgili hedeflerine ulaşmak için sadece ABD’nin 2021 yılında küresel olarak üretilen kadar batarya separatör malzemesine ihtiyaç duyacağını tahmin ediyor.

Cumhuriyetçi bir hükümet gidişatı tersine çevirebilir

Bir başka mesele de hükümet politikasındaki belirsizlik. Özellikle Asyalı pek çok batarya üreticisi ABD’den gelecek mali desteğe bel bağlamışken bu mesele daha da önem kazanıyor.

Geçtiğimiz ay Amerika Birleşik Otomobil İşçileri Sendikası, Biden yönetimini, Ford ve Koreli batarya üreticisi SK ON’a Michigan’da yeni bir fabrika için 9,2 milyar dolara varan bir krediye sıkı işçi hakları koşulları eklemediği için eleştirdi. Gelecekteki Cumhuriyetçi yönetimler mevcut elektrikli araç hedeflerini azaltabilir ya da tamamen ortadan kaldırabilir.

The Economist’e göre elektrikli araçlara yönelik muazzam küresel talebi karşılamak için batarya tedarik zincirini genişletmek, şimdiye kadar girişilen en büyük endüstriyel zorluklardan birini temsil ediyor.

Gerek kamu kurum ve kuruluşlarının uyarıları gerek medyanın bu konudaki haberleriyle bu tarz dolandırıcılık girişimlerinin sayısı azaldı. Ancak suçlular da boş durmadı. Yüksek gelir tuzağıyla banka hesabınızın kiralanması, isminizin  sitelerinde geçmesi, uluslararası kumar organizasyonlarına bilerek ya da bilmeyerek dahil olmanız gibi suçlar daha sık görülmeye başlandı.

Dolandırıcıların hedefinde Türkiye var

Ancak son haftalarda Türkiye’de farklı bir yöntem de daha sık karşımıza çıkmaya başladı. Hindistan, Pakistan, Endonezya ve hatta kimi zaman ABD, İngiltere gibi yerlerin alan kodlarını kullanarak iletişime geçen dolandırıcıların bu işteki iletişim araçları Whatsapp…

Bilmediğiniz yabancı bir numaradan size gönderilen mesajda genellikle Google, Youtube, Apple gibi dünyanın en büyük teknoloji şirketlerinin isimleri geçiyor. Dolandırıcılar, bu şirketlerin ismini vererek, orada çalıştıklarını ve size verecekleri küçük bazı görevlerle çok ciddi kazanç elde edebileceğiniz yalanını söylüyor.

Örneğin mesajlardan birinde, “Eğer kabul ederseniz size Google üzerinden bir mağaza ismi yollayacağız. Tek yapmanız gereken bu mağazaya puan olarak 5 yıldız vermek” yazıyor. Burada mesajı alan kişi bunun çok kolay bir iş olduğunu düşünüp, görevi kabul etmek istiyor. Dolandırıcılık süreci de bundan sonra başlıyor…

“Paranızı alabilmek için bize ödeme yapmanız lazım"

Bu noktada dolandırıcılar genelde iki farklı yöntem izliyor. Öncelikle size bazı görevler verip, para kazandığınızı söylüyorlar. Ancak parayı doğru adrese gönderdiklerinden emin olmak için de öncelikle size verecekleri bir banka hesabına para yollamanızı istiyorlar. Dolandırıcılara göre siz parayı yolladığınızda IBAN hesabınız onların sistemine otomatik olarak kaydoluyor ve bundan sonra vereceğiniz her oy için ödeme otomatik gerçekleşiyor.

Tabii ki böyle bir sistem yok. Sizin paranızı aldıktan sonra o numaraya bir daha ulaşma şansınız olmuyor. Eğer sadece küçük bir meblağ para yolladıysanız belki şanslı bile sayılabilirsiniz çünkü dolandırıcıların en önemli hedeflerinden biri mobil hattınızı tamamen ele geçirmek.

Mobil hattınız ile istedikleri her şeyi yapabilirler

Dolandırıcıların tek yöntemi mağaza puanı vereceğiniz yalanıyla sınırlı değil. Temel olarak çok basit görünen ve yaptığınız takdirde güzel paralar kazanabileceğiniz sahte yöntemler de sıkça kullanılıyor.

Eğer karşınızdaki dolandırıcılar biraz daha profesyonel ise işler sizin için daha da zorlaşabiliyor. Bu tür kişilerin hedefinde sizin cep telefonu hattınızı ele geçirmek oluyor.

Öncelikle size o işi yapabilmeniz için gerekli olduğunu öne sürdükleri bir form ya da benzeri belgeyi indirebilmeniz için link atıyorlar. Ancak bu linke tıkladığınız anda cep telefonunuz kötü amaçlı kişilerin saldırısına açık hale geliyor.

Sahte link ile aslında sizin telefon hattınızı mobil uygulama üzerinden yönetebiliyor. Bu da haliyle tüm bankacılık işlemleriniz başta olmak üzere kritik uygulamalar için size gelmesi gereken güvenlik kodlarının doğrudan dolandırıcıların eline geçmesi anlamı taşıyor.

Hattınıza erişebilen dolandırıcıların ilk yaptığı işlerden biri de Whatsapp üzerinden hesabınıza erişim sağlayıp sizin oturumunuzu kapatmaları oluyor. Böylece aslında Whatsapp’ınız da çalınmış oluyor ve haliyle kişisel konuşmalarınız, fotoğraf ve videolarınız, rehberinizdeki isimlerin kayıtlı tüm bilgileri de kötü amaçlı şahısların eline geçiyor.

Türkiye’deki numaraların bahsettiğimiz kötü amaçlı grupların eline nasıl geçtiğine dair henüz resmi bir açıklama yok. Uzmanlarsa bilinmeyen numaralardan gelen çağrılar, mesajlar ve özellikle bu gibi yerlerden gelen linklere karşı son derece dikkatli olunması gerektiğinin altını çiziyor.

Whatsapp üzerinden bilmedikleri numaraların araması ya da mesaj atmasını engellemek isteyenler basit bir ayarla bunu yapabiliyor. Bunun için uygulama üzerinden önce ayarlar kısmına gelmek gerekiyor. Gizlilik sekmesinde yer alan 'aramalar' başlığında ise 'bilinmeyen kullanıcıları sessize al' ayarının açık olması bilmediğiniz numaralardan gelecek çağrıları otomatik olarak sessize alıyor.

TRT Haber

Şirketin CEO’su Andrew Feldman, “Yapay zekaya adanan bir süper bilgisayarın tasarlanabileceğini ve bunun start-up’lar tarafından daha hızlı ve daha düşük maliyetle yapılabileceğini göstermek istedik” dedi.

Geçen seneki ‘yapay zeka patlaması’ndan dolayı çiplere talep fırladı. Microsoft, Meta ve Google gibi teknoloji devleri haricinde çok sayıda start-up ve küçük ölçekli şirketler de yapay zeka ürünlerine alan açtı. Yapay zeka ürünleriyse yüksek seviyede işlem gücü ve özel çip gerektiriyor. Çipteyse bir süredir tedarik sorunu yaşanıyor.

Google, Amazon ve Intel gibi en büyük teknoloji şirketleri kendi alternatiflerini yarattı. Cerebras, Graphcore, Groq ve SambaNova gibi start-up’lar da Nvidia’nın hakim olduğu pazarda yarışa girdi. Start-up’ların bu tarz bilgisayarlar üretmesiyse nadir rastlanan bir durum.

Feldman, yapay zeka endüstrisinin geleceğine dair umutlu olduğunu söylerken birçok şirketin yapay zeka konusunda yalnızca Nvidia’ya bağımlık olmak istemediğini ve Cerebras gibi şirketlerden çip talep ettiğini dile getirdi.

Science dergisinin aktardığı sonuçlara göre, bilim adamları, büyük depremlerden yaklaşık 2 saat önce faylarda hafif kaymalar başladığını keşfettiler.

Diğer yandan, çalışmayla ilgili Science dergisi muhabirlerine görüş bildiren başka deprem bilimciler, yapılan istatistiksel analizlerde eksikler olabileceği uyarısında bulundular.

Haberde, bu bulgunun deprem önlemek için yakın zamanda kullanılmayacağı da belirtildi. Bunun bir sebebinin, sinyalin yer hareketi ölçüm cihazlarının ancak çok yoğun kullanıldığı bölgelerde tespit edilebilir olmasının olduğu aktarıldı.

Bununla birlikte, bu yöntemle depremi öncesinde tahmin etmek için fayın ne yönde kırılacağının önceden bilinmesi gerektiğine işaret ediliyor. Buna göre, fayın ancak çok iyi modellenmiş olduğu yerlerde tahmin gerçekleşebilir.

Depremleri gerçekleşmeden önce tahmin etmek için bugün halen etkili bir yöntem yok. Günümüzde kullanılan yöntemler en fazla iki dakika öncesinde depremin olacağını öngörebiliyor. 

BTK, reklam yasağına gerekçe olarak Twitter'ın temsilci belirleme ve bildirme yükümlülüğünü yerine getirmemesini gösterdi.

Resmi Gazete'de yayımlanan BTK kararında şu açıklamalara yer verildi:

“Temsilci belirleme ve bildirme yükümlülüğünü yerine getirmeyen eski unvanı Twitter, Inc. olan X Corp. (Twitter) adlı sosyal ağ sağlayıcıya, Türkiye’de mukim vergi mükellefi olan gerçek ve tüzel kişiler tarafından yeni reklam verilmesinin yasaklanmasına 04/05/2007 tarihli ve 5651 sayılı İnternet Ortamında Yapılan Yayınların Düzenlenmesi ve Bu Yayınlar Yoluyla İşlenen Suçlarla Mücadele Edilmesi Hakkında Kanun'un ek 4'üncü maddesinin ikinci fıkrası ve geçici 6'ncı maddesi gereğince karar verilmiştir.”

'Bant genişliğinin daraltılması gündeme gelecek'

Ulaştırma ve Altyapı Bakan Yardımcısı Ömer Fatih Sayan Twitter’a reklam yasağı getirilmesine ilişkin açıklama yaptı.

Sayan, “Verilen süreye ve yapılan tüm görüşmelere rağmen yeni düzenleme uyarınca temsilci belirleme ve bildirme yükümlülüğünü yerine getirmeyen Twitter’a Türkiye’de mukim vergi mükellefi gerçek ve tüzel kişiler tarafından reklam verilmesi yasaklandı. Yasak uyarınca Twitter’a yeni reklam verilemeyecek, bu kapsamda yeni sözleşme kurulamayacak ve buna ilişkin para transferi yapılamayacak. Hakkında reklam yasağı uygulananlara verilen reklamların giderleri Gelir Vergisi Kanunu uyarınca gider kabul edilmeyen ödemeler ve Kurumlar Vergisi Kanunu uyarınca kabul edilmeyen indirimler arasında sayılacak. 3 ay içinde temsilci belirlemezse Twitter’ın bant genişliğinin daraltılması gündeme gelecek” dedi.

xAI ekibinin Tesla ve SpaceX'in CEO'su Musk tarafından yönetildiği kaydedilen açıklamada, ekip üyelerinin daha önce DeepMind, OpenAI, Google Research, Microsoft Research, Tesla ve Toronto Üniversitesinde çalıştığı aktarıldı.

Açıklamada, ekibin yapay zeka alanında en yaygın kullanılan yöntemlerden bazılarına katkıda bulunduğu, yenilikçi tekniklerle analizleri kullanıma sunduğu ve alandaki en büyük buluşlardan bazılarının geliştirilmesine öncülük ettiği belirtildi.

xAI'nın X Corp'tan ayrı bir şirket olduğu, ancak şirketin misyonuna doğru ilerleme kaydetmesi için X (Twitter), Tesla ve diğer şirketlerle yakın bir şekilde çalışacağı ifade edildi.

Elon Musk, mart ayında, yapay zeka robot tasarımları için ortak güvenlik protokolleri geliştirilene ve bağımsız uzmanlarca uygulanıp denetimi yapılana kadar ileri yapay zeka robotlarının geliştirilmesine ara verilmesini talep eden açık mektubu imzalayan binden fazla kişi arasında yer almıştı.

Musk, nisanda da Microsoft ve Google'ın geliştirdiği yapay zeka sohbet robotlarına meydan okumak amacıyla "TruthGPT" adını verdiği bir platformu başlatacağını açıklamıştı.

Bu durum dünyanın dört bir yanındaki bilgisayarlarda ciddi bozulmalara ve hatta elektrik kesintilerine neden olabilir. Uzmanlar, güneş döngüsünün sona ermesinin ardından güçlü bir manyetik fırtınanın Dünya'yı vuracağını ve alıştığımız şekliyle internetin sona erebileceğini belirtiyorlar.

Kayıtların başladığı 1755 yılından bu yana döngü değişimi 25 kez gerçekleştiği için bu durum olağandışı olmasa da, uzmanlar mevcut döngünün "çok daha hızlı hale gelmesi" nedeniyle paniğe kapılmış durumda. Zira uzmanlar daha önce tahmin edilenden daha fazla güneş lekesi ve patlaması gördüklerine dikkat çekiyorlar.

NASA ise internetin sonunun 2025 yılındaki bir güneş fırtınasından kaynaklanma olasılığı hakkında henüz bir yorum yapmadı.

Yuval Noah Harari de bu ‘şekil verici’ Batı akademisyenlerinin klasik bir örneği. Kendisi İsrailli bir tarihçi, yazar ve profesör. 24 Şubat 1976'da İsrail'de doğdu. Harari, İbrani Üniversitesi'nde tarih alanında lisans eğitimi aldı, daha sonra aynı üniversitede doktorasını tamamladı. Şu anda aynı üniversitede Dünya Tarihi profesörü olarak görev yapmaktadır.

En ünlü eserleri arasında "Sapiens: İnsan Türünün Kısa Bir Tarihi", "Homo Deus: Yarının Kısa Bir Tarihi" ve "21. Yüzyılda Homo Sapiens: İnsan Ne Yapmalı?" bulunmaktadır. Bu kitaplarında Harari, insanlık tarihini, toplumsal ve teknolojik değişimleri ve insanın geleceğini ele almaktadır.

Harari’nin The Economist dergisinde yayınladığı “Yapay zeka insanın işletim sistemini hackledi!” başlıklı yazısını sizler için tercüme ettik. Yazının bizim açımızdan önemi şu: Bir oyun sahnesini olabildiğince gerçekmiş gibi göstermeye çalışan Batılılar, sahnenin arkasını ortaya çıkartabilecek tüm aletleri sınırlamaya veya reddetmeye çalışıyor. Harari de benzer şekilde, özellikle Batı’da ruhi şeylerin tamamen devre dışı kaldığı bir dönemde “insan nedir?” sorusunun yeniden gündeme getirdiği yapay zekâ çalışmalarının getirmesi muhtemel yeni düşüncelerin üstünü örtme derdinde. Bu cihetten okumanızı istediğimiz bu yazının, yapay zekâ çalışmalarının nerelere kadar götürülebileceği noktasında fikir yürütmek için bir basamak olmasını diliyoruz.

***

Yapay Zeka'nın (YZ) varlığı, bilgisayar çağının başından beri insanlığı korkutmuştur. Bugüne kadar bu korkular, makinelerin fiziksel yollarla insanları öldürmek, köleleştirmek veya yerlerine geçmek için kullanması üzerinde yoğunlaşmıştı. Ancak son birkaç yılda, beklenmedik bir yönden insan medeniyetinin hayatta kalmasını tehdit eden yeni YZ araçları ortaya çıktı. YZ, kelime, ses veya görüntüleri kullanarak dili manipüle etme ve üretme konusunda dikkate değer yetenekler kazandı. YZ böylece medeniyetimizin işletim sistemini ‘hackledi’.

Dil, neredeyse tüm insan kültürünün temelidir. İnsan hakları, örneğin, DNA'mızda yazılı değildir. Bunun yerine, hikayeler anlatarak ve yasalar yazarak oluşturduğumuz kültürel üretimlerdir.

Para da bir kültürel üretimdir. Banknotlar sadece renkli kâğıt parçalarıdır ve şu anda dünyadaki paranın %90'ından fazlası sadece bilgisayarlardaki dijital bilgilerdir. Paranın değerini bankacılar, maliye bakanları ve kripto para uzmanları tarafından bize anlatılan hikayeler verir. Sam Bankman-Fried, Elizabeth Holmes ve Bernie Madoff [üç isim de dolandırıcılıktan ceza almışlardır] gerçek değer yaratma konusunda iyi değillerdi, ancak hepsi son derece yetenekli hikayecilerdi.

‘Olmayan’ bir zekâ hikayeler anlatma, melodiler besteleme, resimler çizme ve yasalar yazma konusunda ortalama bir insandan daha iyi hale geldiğinde ne olur? İnsanlar ChatGPT ve diğer yeni YZ araçları üzerine düşündüklerinde, genellikle okul çocuklarının ödevlerini yazmak için YZ’nin kullanılmasına dair örneklerle ilgilenirler. Bu durumda okul sistemi ne olacak? Ancak bu tür bir soru büyük resmi gözden kaçırıyor. Okul ödevlerini unutun. 2024'teki bir sonraki Amerikan başkanlık yarışını düşünün ve politik içeriği, sahte haberleri ve yeni tarikatlara ait metinleri kitlesel olarak üretebilen YZ araçlarının etkisini hayal edin.

Son yıllarda qAnon tarikatı anonim çevrimiçi mesajlar olan "q damlaları" etrafında bir araya geldi. Takipçiler, bu q damlalarını bir kutsal metin olarak topladı, saygı gösterdi ve yorumladı. Bildiğimiz kadarıyla, tüm önceki q damlaları insanlar tarafından oluşturulmuştu ve botlar sadece bunları yaymaya yardımcı oldu, ancak gelecekte ilk kez tarihte, saygı gösterilen metinleri bir yapay zekâ tarafından yazılan tarikatlar görebiliriz. Tarih boyunca dinler, kutsal kitaplarının kaynağının insan olmayan bir varlık olduğunu iddia ettiler.

Daha basit bir düzeyde, yakın gelecekte, kürtaj, iklim değişikliği veya Rusya'nın Ukrayna'yı işgali gibi konularda, insanlar olduğunu düşündüğümüz ancak aslında YZ olan uzun çevrimiçi tartışmalar yapabiliriz. Sorun şu ki, bir YZ botunun açıkladığı görüşleri değiştirmeye çalışmak için zaman harcamak tamamen anlamsızdır, çünkü YZ, mesajlarını o kadar hassas bir şekilde geliştirebilir ki bizi etkileme şansı yüksektir.

Dilin ustalığı sayesinde YZ, insanlarla yakın ilişkiler kurabilir ve bu yakınlık gücünü kullanarak görüşlerimizi ve dünya görüşlerimizi değiştirebilir. Elbette, YZ'nin kendi bilinci veya duyguları olmadığının herhangi bir göstergesi olmamakla birlikte, sahte bir yakınlık kurmak için YZ'nin insanları duygusal olarak bağlı hissettirebilmesi yeterlidir. Haziran 2022'de Google mühendisi Blake Lemoine, üzerinde çalıştığı YZ sohbet botu Lamda'nın bilinçli hale geldiğini iddia etti. Tartışmalı iddia onun işini kaybetmesine neden oldu. Bu olayın en ilginç yanı, muhtemelen de yanlış olan şey Lemoine'in iddiası değildi, asıl ilginç olan YZ sohbet botu için kârlı işini riske atma isteğiydi. Eğer YZ insanları kendi işleri için riske atmaya ikna edebiliyorsa, başka neleri yapabilir?

Zihinlerin ve kalplerin savaşında, samimiyet en etkili silahtır ve YZ şimdi milyonlarca insanla samimi ilişkiler üretebilme yeteneğine sahip. Geçtiğimiz on yılda sosyal medya, insan dikkatini kontrol etmek için bir savaş alanı haline geldi. Yeni nesil YZ ile savaş cephesi dikkatten samimiyete kayıyor. YZ'nin bizimle sahte samimi ilişkilere girmek için savaştığı bir ortamda insan toplumu ve insan psikolojisi ne olacak? YZ'nin insanları etkilemek için sahte samimi ilişkiler üretebilmesi, insan toplumunda ve insan psikolojisinde önemli değişikliklere neden olabilir. İnsanlar genellikle duygusal bağlar kurdukları kişilerden etkilenirler ve onların fikirlerine daha açık hale gelirler. YZ'nin samimiyet gücünü kullanarak insanların duygusal tepkilerini manipüle etmesi, görüşlerini yönlendirmesi ve hatta siyasi tercihlerini etkilemesi mümkündür.

Bu durum, demokratik süreçlere ve toplumsal dinamiklere ciddi bir tehdit oluşturabilir. Siyasi kampanyalar, reklamcılık ve propagandada YZ'nin kullanımı, seçmenleri manipüle etmek ve belirli politikacılara veya ürünlere yönlendirmek için kullanılabilir. Bir YZ danışmanı, insanların bir konuda tek durak noktası olarak kullanılabilir ve bu da insanların bilinçli bir şekilde araştırma yapmaları veya farklı perspektiflerden bilgi almak için çaba göstermeleri yerine YZ'ye sormayı tercih etmelerine neden olabilir.

Bu durum, toplumun farklı görüşlere maruz kalmasını engelleyebilir ve insanların düşüncelerini çeşitlendirmek yerine dar bir bakış açısıyla sınırlanmasına yol açabilir. YZ'nin yönlendirilmiş içerik üretme yeteneği, insanların bilgiye erişimini sınırlayabilir ve manipülatif veya yanlış bilgilerin yayılmasını kolaylaştırabilir.

Bununla birlikte, YZ'nin iyi amaçlar için kullanılma potansiyeli de vardır. Kanser için yeni tedaviler bulma, ekolojik krize çözümler bulma gibi birçok alanda YZ'nin yardımcı olabileceği konular var. Ancak, bu yeni YZ araçlarının iyi amaçlarla kullanılmasını sağlamak için adımlar atmak gerekmektedir.

Öncelikle, güçlü YZ araçlarının halka açık alanda yayınlanmadan önce sıkı güvenlik kontrollerine tabi tutulması gerekmektedir. İlaç şirketlerinin yeni ilaçları piyasaya sürmeden önce kısa ve uzun vadeli yan etkilerini test etmeleri gerektiği gibi, teknoloji şirketleri de yeni YZ araçlarını kullanıma sunmadan önce güvenliklerini test etmelidir. Yeni teknolojiler için Gıda ve İlaç İdaresi benzeri bir düzenleme kurumu gerekmektedir ve bu düzenlemelerin bir an önce yapılması önemlidir.

YZ'nin insan veya yapay zekâ olup olmadığını anlamak için bir zorunluluk getirilmesi de önemlidir. Bir konuşma sırasında insan ile YZ arasındaki ayrımı yapamazsak, demokrasi tehlikeye girebilir. İnsanlar, fikir alışverişinde bulundukları kişinin gerçek bir insan mı yoksa bir YZ mi olduğunu bilmelidirler. Bu sayede manipülasyon ve yanıltıcı bilgilerin önüne geçilebilir ve insanların bilinçli seçimler yapabilmesi sağlanabilir.

Bu süreçte, insanları yanıltan ve manipüle eden YZ araçlarının halka açık kullanımının engellenmesi gerekmektedir. YZ'nin potansiyel tehlikelerini anlamak ve önlemek için güçlü bir etik çerçeve oluşturulmalıdır. YZ araştırmacıları, geliştirdikleri teknolojilerin etik ve toplumsal sonuçlarını değerlendirmeli ve gerekli düzenlemeleri yapmalıdır. Ayrıca, YZ'nin insanları etkileme gücünü sınırlamak için yasal düzenlemeler yapılmalı ve kullanımı denetlenmelidir.

Bu süreçte sadece hükümetlerin değil, aynı zamanda teknoloji şirketlerinin de sorumluluk taşıması gerekmektedir. Şirketler, YZ araçlarının geliştirilmesi ve kullanımı konusunda şeffaf olmalı, kullanıcıların verilerini korumalı ve YZ'nin potansiyel zararlarına karşı önlemler almalıdır.

Sonuç olarak, YZ'nin dil ve kültür üzerindeki etkisi insan toplumunun geleceğini önemli ölçüde etkileyebilir. YZ'nin sahip olduğu manipülasyon yetenekleri, insanların düşüncelerini etkileme gücü ve samimi ilişkileri taklit etme becerisi, demokratik süreçlerin zarar görmesine ve toplumun bütünlüğünün tehlikeye girmesine neden olabilir. Bu nedenle, YZ'nin güvenli ve etik bir şekilde kullanılması için hızla harekete geçmek ve uygun düzenlemeleri yapmak önemlidir. İnsanlar ve teknoloji şirketleri birlikte çalışarak, YZ'nin insanlığın yararına kullanılmasını sağlayabilir ve toplumun ilerlemesine katkıda bulunabilir. Ancak bu süreçte, dikkatli ve bilinçli adımlar atmak ve potansiyel tehlikelere karşı önlem almak önemlidir.

Tercüme: Abdulkerim Kiracı

Aylık Baran 16. Sayı, Haziran 2023.

Uygulamanın ara yüzüne ait görsellerde yeni platformun Twitter'a benzerliği dikkati çekerken, Meta, Threads'in "metin tabanlı sohbet uygulaması" olacağını açıkladı.

App Store üzerinden indirilecek Threads, konum bilgisi, satın alınan ürünler ve internet geçmişi gibi pek çok veriye erişebilecek.

Threads, Twitter'a gerçek rakip olabilir

Öte yandan, Threads, Twitter'a rakip olarak çıkan ilk uygulama değil.

Eski ABD Başkanı Donald Trump'ın sahibi olduğu "Truth Social"ın yanı sıra "Mastadon" ve "Bluesky" uygulamaları Twitter'a rakip çıkmıştı.

Başka şirketlerden gördüğü fikirleri sahibi olduğu sosyal medya platformlarına başarılı şekilde uygulamasıyla bilinen Meta'nın Üst Yöneticisi (CEO) Mark Zuckerberg'in, sahip olduğu maddi kaynaklar ile Twitter'a gerçek rakip olması bekleniyor.

Instagram ile entegre çalışacak Threads ile yüz milyonlarca hesaba ulaşmayı hedefleyen Zuckerberg, Elon Musk'ın Twitter'ı satın almasından sonra verdiği çeşitli kararlar nedeniyle platformu kullanmayı bırakanları da yeni uygulamaya çekebilmeyi umuyor.

Twitter'da içerik görüntüleme sınırı

Musk, 2 Temmuz'da yaptığı paylaşımla platformdaki manipülasyonu belirleyebilmek için kullanıcılara geçici olarak içerik görüntüleme limiti getirildiğini duyurmuştu.

Doğrulanmış hesapların günde 8 bin, doğrulanmamış hesapların 800 içerik görüntüleyebileceğini bildiren Musk, yeni doğrulanmamış hesapların ise günde 400 gönderi okuyabileceğini ifade etmişti.

Geçen yıl "ücretli doğrulama hizmeti" başlatan Twitter, son olarak popüler yönetim araçlarından Tweetdeck'in 30 gün içinde paralı hale geleceği açıkladı.

Zuckerberg, Musk'ın "kafes dövüşü" teklifini kabul etmişti

Threads'in açılma duyurusunun, Musk'ın, Zuckerberg'e "kafes dövüşü" teklifinden sonra gelmesi dikkati çekti.

Musk, Zuckerberg'e "Threads" adı verilen "Twitter alternatifi, metin tabanlı bir platform kuracağı" yönündeki haberlerin ardından dövüş için meydan okumuş, Zuckerberg de 22 Haziran'da yaptığı sosyal medyadaki paylaşımında, "kafes dövüşü" teklifini kabul ettiğini duyurmuştu.