"Geleceği İnşa Etmek: Avrupa'da Birlik ve İstikrar" temasıyla düzenlenen 8. Avrupa Siyasi Topluluğu (AST) Zirvesi, Ermenistan'ın başkenti Erivan'daki Karen Demirchyan Spor ve Konser Kompleksi'nde gerçekleştirildi.
Avrupa Konseyi Başkanı Antonio Costa ve Ermenistan Başbakanı Nikol Paşinyan'ın eş başkanlığında toplanan zirveye, AB Komisyonu Başkanı Ursula von der Leyen ve Avrupa Parlamentosu Başkanı Roberta Metsola'nın yanı sıra Fransa Cumhurbaşkanı Emmanuel Macron, İngiltere Başbakanı Keir Starmer, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenskiy'nin de aralarında bulunduğu Avrupa kıtasından 48 devlet ve hükümet başkanı davet edildi. Türkiye'yi zirvede Cumhurbaşkanı Yardımcısı Cevdet Yılmaz temsil etti.
Geleneksel ve modern dans gösterileriyle başlayan zirvede çekilen aile fotoğrafının ardından liderler, Avrupa'nın demokratik dayanıklılığı, siber tehditler, enerji güvenliği ve ekonomik bağlantısallık konularını ele almak üzere oturumlara geçti.
Ermenistan'ın dış politikasında tarihi "çeşitlendirme" adımı
Erivan'daki diplomasi trafiğini tarihi kılan en önemli gelişme ise, AST Zirvesi'nin hemen ardından tarihte ilk kez bu düzeyde gerçekleştirilen AB-Ermenistan İkili Zirvesi oldu.
Son yıllarda güvenlik ve ekonomi politikalarında köklü bir paradigma değişikliğine giden Ermenistan, Avrupa ile bağlarını resmi ve geri dönülemez bir zemine oturtma yönünde somut adımlar attı. Erivan'ın dış politikasında geleneksel müttefiklerinden uzaklaşarak rotasını kıta Avrupası'na çevirdiğinin en net göstergesi olarak, taraflar arasında "AB-Ermenistan Bağlantısallık Ortaklığı" anlaşması imzalandı.
Söz konusu anlaşma ulaşım, enerji ve dijital ağların entegrasyonunu kapsarken, AB sınır koruma ajansı Frontex ile Ermenistan İçişleri Bakanlığı arasında sınır ve göç yönetimi konusunda resmi bir çalışma anlaşmasına varıldı. Erivan'a ayrıca vize serbestisi eylem planının ilk ilerleme raporu sunuldu.
Sadece AB nezdinde değil, ikili devletler bazında da Batı ile entegrasyon hız kazandı. İngiltere ile siber güvenlik, savunma ve bağımsız yargıyı kapsayan yeni bir Stratejik Ortaklık kurulurken, Hırvatistan ile de benzer bir stratejik diyalog anlaşması imzalandı.
"Tek bir merkeze bağımlı kalmayacağız"
Zirve marjında düzenlenen Erivan Diyalog Forumu'nda konuşan Ermenistan Dışişleri Bakanı Ararat Mirzoyan'ın açıklamaları, ülkesinin değişen stratejik yöneliminin altını çizdi.
Barışın sadece diplomasiyle değil, ticaret yolları, enerji şebekeleri ve dijital bağlantıların ortak kullanımıyla garanti altına alınabileceğini belirten Mirzoyan, Ermenistan'ın artık tek bir merkeze bağımlı kalmayacağını vurguladı. Mirzoyan, ülkesinin "tek bir merkeze bağımlılığa dayanmayan; ABD, Fransa, Kazakistan, Çin ve giderek artan sayıda Avrupalı ortaklarla" karşılıklı yarara dayalı, dengeli ve çok yönlü bir dış politika mimarisi inşa etme yönünde egemen bir karar aldığını ifade etti.
Türkiye ile normalleşme ve Ani Köprüsü detayı
Ermeni Bakan Mirzoyan, Türkiye ile yürütülen normalleşme sürecine de değinerek, "Türkiye ile normalleşme süreci, açık sınırların ve komşuluk ilişkilerinin milletimizin çıkarlarına daha iyi hizmet edeceğine olan inancımızı yansıtıyor" değerlendirmesinde bulundu.
Ayrıca zirve marjında, Türkiye ile Ermenistan arasında tarihi Ani Köprüsü'nün restorasyonuna ilişkin bir mutabakat zaptı imzalanması, bölgesel barış vizyonu açısından dikkat çeken bir diğer somut gelişme oldu.
Avrupa'nın gündeminde ABD, enerji krizi ve Ukrayna var
Erivan'daki zirvenin bir diğer odak noktası ise kıtanın karşı karşıya olduğu küresel krizlerdi. Hürmüz Boğazı'nda İran ve ABD orduları arasında yaşanan son gerilim ve bir tankerin saldırıya uğraması, enerji güvenliğini zirvenin bir numaralı gündem maddesi haline getirdi. AB Komisyonu Başkanı von der Leyen, Orta Doğu'daki çatışmaların Avrupa için bir "boğulma noktası" haline geldiğini belirtirken, Fransa Cumhurbaşkanı Macron kıtanın "risk azaltma" stratejisini hızlandırması ve Amerikan savunma şemsiyesine olan aşırı bağımlılığını sorgulaması gerektiğini vurguladı.
Almanya Şansölyesi Friedrich Merz'in zirveye katılmaması, ABD Başkanı Donald Trump'ın Almanya'dan 5 bin asker çekeceğini ve Avrupa araçlarına ek gümrük vergisi getireceğini açıklamasının gölgesinde gerçekleşti. Liderler bu konuda gerilimi tırmandıracak açıklamalardan kaçınırken, NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, Washington'ın mesajının "alındığını" kaydetti.
Öte yandan, Ukrayna Devlet Başkanı Zelenskiy, Avrupalı liderlere seslenerek, Rusya ile olası herhangi bir müzakere sürecinde Avrupa'nın masada olması ve kıtanın tek bir ortak ses geliştirmesi gerektiği uyarısında bulundu.
Zirvede ayrıca, Azerbaycan Cumhurbaşkanı İlham Aliyev ile Avrupa Parlamentosu Başkanı Roberta Metsola arasında uzaktan bağlantı yoluyla da olsa kısa süreli bir gerginlik yaşandı. Aliyev'in Avrupa Parlamentosu'nu ülkesine yönelik "iftira atmakla" suçlamasına yanıt veren Metsola, kurumun demokratik kararlarından taviz vermeyeceğini dile getirdi.
Kuzey Amerika'dan ilk konuk: Mark Carney
Erivan'daki toplantı, Avrupa kıtasında yer almayan bir ülke liderinin davet edilmesiyle de AST tarihinde bir ilke sahne oldu. Zirveye özel konuk olarak katılan Kanada Başbakanı Mark Carney, uluslararası kurallara dayalı düzenin Avrupa'dan yeniden inşa edileceğine inandığını belirterek kıta ile ortak vizyon vurgusu yaptı.
Ayrıca zirve kulislerinde, Brexit sonrası dönemde İngiltere ve AB arasındaki ilişkilerin yeniden tesisine yönelik önemli adımlar atıldı. İngiltere Başbakanı Starmer ve AB Komisyonu Başkanı von der Leyen, İngiltere'nin Ukrayna'ya yönelik 90 milyar avroluk destek kredisine katılımı ve savunma projelerindeki rolünü detaylandırmak üzere bir araya geldi.