İran’da ekonomik kriz sebebiyle 28 Aralık 2025’te başlayan protestolar hâlâ devam ediyor. İran’da gençler arasında işsizlik yüzde 40’ı aşıyor (yani her 10 gençten yaklaşık 4’ü işsiz) ve bu oran genel nüfusun işsizlik oranının çok üzerinde. Bu, özellikle genç nüfus için ciddi bir sorun olarak görülüyor. Protestocuların çoğu da gençlerden oluşuyor.
ABD'den itiraf: Dolar kıtlığı oluşturduk
ABD Hazine Bakanı Scott Bessent, İran ekonomisini iktisadi olarak kuşattıklarını itiraf ediyor. Scott Bessent birkaç gün evvel İran’da “dolar kıtlığı” oluşturduklarını ve bu hamlenin sonucunda Tahran Büyük Çarşı'da başlayan ve tüm ülkeye yayılan protestoların başladığını belirtti.
Protestoların başlarında 180-200’e yakın sivilin İran rejim güçleri tarafından katledildiği ifâde ediliyordu. Ancak daha sonra bu sayının 6 binin üzerine çıktığı açıklandı. Batılı basın kuruluşları rakamın çok daha fazla olduğunu iddia ediyor.
“İslâmî” kimliğin altında ABD-İsrail karşıtlığı üzerinden bölgede meşruiyet arayan İran’da başörtüsü takmak zorunlu. Protestocular ekonominin düzeltilmesinin yanısıra başörtü yasağının kaldırılmasını, Devrim Muhafızları’nın siyasetteki belirleyici rolünün sona ermesini ve sivilleri katleden rejim güçlerinin adamakıllı yargılanmasını istiyor.
ABD saldırmakla tehdit ediyor
İran sadece dolar kıtlığıyla kuşatılmıyor. ABD-İsrail ise İran’ı askerî olarak tehdit ediyor. Kıtalar ötesindeki ABD, Deniz Kuvvetleri’ne ait destroyerleri İran’a gönderdiğini, İran’ın derhal nükleer çalışmalarına son vermesi gerektiğini açıklayıp duruyor. Mısır, Türkiye, Suudi Arabistan ve Umman, ABD’nin İran’a müdahalesine karşı olduklarını her fırsatta dile getiriyor. Körfez ve Arap ülkeleri, İran’ın zayıflaması hâlinde İsrail’in güçleneceğinin bilincinde. ABD’ye ait B-2 savaş uçakları İran’ın nükleer tesislerinin bazılarını havaya uçurmuştu.
Umman'daki müzakereler
Hâlihazırda İran ve ABD arasında Umman’ın Maskat şehrinde müzakereler yapılıyor. En son yapılan turda her iki taraf da müzakerelerin ilerlemesine ve devam etmesine karar verdi. İran dışişleri yetkilileri görüşmelerin iyi bir başlangıç olduğunu söylüyor. ABD, İran’ın nükleer programına son vermesini talep ediyor. İran, uranyum çalışmalarını tamamen durdurmayı kabul etmiyor. İran Atom Enerjisi Kurumu Başkanı Muhammed İslami, Tahran yönetiminin yüzde 60 oranında zenginleştirilmiş uranyumu azaltabileceklerini, bunun karşılığında tüm yaptırımların kaldırılması gerektiğini beyan ediyor.
İran'a yaptırımların bilançosu
ABD’nin İran’a uyguladığı yaptırımların ekonomik etkisi çok büyük; bazı yerel yetkililer ve iş dünyası temsilcileri 2011–2023 döneminde toplam zararının yaklaşık 1,2 trilyon dolar civarında olduğunu belirtiyor. İran yaptırımlar yüzünden ülkeye eskisi gibi yatırım da çekemiyor.
Hülâsa; Umman’daki müzakereler savaşı erteleme ve kontrol altına alma diplomasisi niteliği taşıyor. Taraflar ne masayı deviriyor ne de tam olarak birbirine taviz veriyor. Süreç, daha öncekiler gibi kırılgan.