Orta Doğu’daki İran–ABD–İsrail savaşı, yalnızca bölgesel değil küresel enerji ve ticaret sistemini doğrudan hedef alıyor. İran’ın, savaşın tırmanmasıyla birlikte Hürmüz Boğazı’nı fiilen kapatması, dünya enerji piyasalarında ciddi dalgalanmalara yol açtı. Petrol ve LNG taşıyan gemi sayısı dramatik şekilde azalarak trafik yüzde 90’a varan düşüşler kaydetti; bazı gemilerse Afrika çevresinden uzun rota alternatiflerine yöneldi.
Hürmüz Boğazı’nın ehemmiyeti
Hürmüz Boğazı, dünyanın en stratejik deniz geçidi olarak biliniyor ve günlük yaklaşık 13–20 milyon varil petrol ile yüzde 20’ye yakın LNG ihracatının ana güzergâhı konumunda. Bu koridor kapandığında, küresel arz otomatik olarak daralıyor ve enerji fiyatları yukarı doğru itiliyor.
Avrupa’da doğalgaz fiyatları yüzde 100 arttı
Avrupa’da doğalgaz fiyatları kısa sürede yüzde 100 artış gösterirken, Brent petrol varil fiyatları da 80 dolar seviyelerini aştı ve yükselmeye devam ediyor. Borsalar ve emtia piyasaları enerji arzı belirsizliği nedeniyle “risk primi” fiyatlaması yapıyor.
Bu gelişme, sadece yakıt maliyetlerini etkilemekle kalmıyor; gübre, nakliyat ve tüketim malları fiyatlarını da yukarı çekebilecek bir domino tesiri yapıyor. Özellikle Avrupa ve Asya’da üretim maliyetleri, lojistik süreleri ve enflasyon baskısı belirgin şekilde artış eğiliminde.
Enerji arz güvenliğinin kalbi: Hürmüz
Hürmüz Boğazı, İran’ın güney kıyısı ile Umman arasında dar bir su geçidi. Buradan hem Körfez ülkelerinin petrol ve gazı hem de diğer ticaret yükleri dünya piyasalarına çıkıyor. Alternatif geçiş yolları olmadığı için bölge, enerji arz güvenliğinin kalbini oluşturuyor.
Bu stratejik konum nedeniyle İran, zaman zaman bu su yolunu bir “koz” olarak kullanma tehdidinde bulundu. Askeri gerilimler derinleştikçe Tahran, boğazı kapatma veya engelleme niyetinin ekonomik maliyetini düşünen uluslararası aktörler üzerinde baskı kurma vasıtası olarak değerlendirdi.
Ancak böyle bir adım İran’ı da vuruyor; çünkü İran’ın petrol ve LNG ihracatının büyük bölümü bu rotadan gerçekleşiyor. Yine de Tahran için bu, savaştaki müzakere gücünü artırma stratejisinin bir parçası olarak görülüyor.
Barandergisi.net