Zeytinburnu Belediyesi tarafından vefatının 180. sene-i devriyesi münasebetiyle Zeytinburnu Kültür Sanat merkezinde tertip edilen "Bir Muhteşem Güneş: Dede Efendi" başlıklı program, musiki severleri bir araya getirdi. Programda müzik tarihçileri Cem Behar ve Bülent Aksoy konuşmacı olarak yer alırken; Birol Yayla, Taner Sayacıoğlu, Yasemin Şehnaz Ayan, Neval Yaşasın ve Hüseyin Kıyak ise büyük ustanın hafızalara kazınan eserlerini icra etti.
Yenikapı Mevlevihanesi’nin manevi mirası yaşatılıyor
Programın icracılarından Hüseyin Kıyak, Dede Efendi’nin uzun yıllar Yenikapı Mevlevihanesi’nde bulunması sebebiyle anma etkinliğinin Zeytinburnu Kültür Sanat’ta gerçekleşmesinin hususi bir mana taşıdığını vurguladı. Zeytinburnu Belediyesinin kültür yayınları arasında Dede Efendi’ye dair mühim kayıtlar barındıran "Defter-i Dervişan" ile "Şeyh Galip Mecmuası" eserlerinin yer aldığını hatırlatan Kıyak, belediyenin bu anma programıyla musiki mirasımıza yönelik kıymetli çalışmalarına yeni bir halka eklediğini belirtti.
Osmanlı musikisinin zirve şahsiyeti
Müzik tarihçisi Cem Behar, Dede Efendi’nin Türk musiki tarihindeki belirleyici makamına işaret ederek, büyük ustanın şüphesiz ki musiki tarihimizin en mühim bestekârı olduğunu ifade etti. Behar, Dede Efendi’nin yalnızca bir isim olmanın ötesinde; icra ettiği musiki türleri, kullandığı makamlar ve özgün nağme inşa etme kabiliyetiyle müstesna bir mevkide durduğunu ve musiki tarihimizdeki kurucu şahsiyetinin her daim vurgulanması gerektiğini kaydetti.
Müzik tarihçisi Bülent Aksoy da Dede Efendi’nin Osmanlı Türk musikisinin en büyük bestekârı olduğuna dikkat çekti. 19. yüzyılda Osmanlı musikisinin en yüksek seviyesine ulaştığını hatırlatan Aksoy, Dede Efendi ve talebelerinin gayretleriyle musiki tarihimizde yeni bir devrin açıldığını dile getirdi.
Dede Efendi’nin bestekârlığının yanında kadim eserlerin günümüze ulaşmasında da hayati bir vazife üstlendiğini aktaran Aksoy, ustanın eski repertuvara derin vukufiyeti sayesinde talebelerini yetiştirdiğini ve bugün zevkle dinlediğimiz pek çok eserin günümüze intikal etmesine sebebiyet verdiğini belirtti. Aksoy, birkaç cümleyi aşan bu engin musiki şahsiyetinin uzun uzun konuşulması ve yazılması gerektiğini sözlerine ekledi.
Mevlevihane çilesinden saray musikişinaslığına uzanan ömür
9 Ocak 1778 tarihinde İstanbul’da dünyaya gelen Hammamizade İsmail Dede Efendi, küçük yaşlarda başladığı musiki eğitimini Yenikapı Mevlevihanesi’ne intisap ederek taçlandırdı. Mevlevihanedeki çilesini ikmal ederek "Dede" unvanını alan büyük sanatkâr, Sultan III. Selim ve Sultan II. Mahmud devirlerinde saray muhitinde büyük itibar gördü. Yüzlerce şaheser besteleyen ve pek çok kıymetli talebe yetiştiren Dede Efendi, 1846 yılında hac farizasını eda etmek üzere gittiği Mekke’de yakalandığı kolera hastalığı neticesinde vefat etti.




