Diplomatik trafik ve atılan imzalar
Üst düzey Amerikalı kaynaklar, iki ülke arasındaki mutabakat metninin resmiyete döküldüğünü doğruladı. Verilen bilgilere göre metne, Trump ve Yardımcısı JD Vance imza attı. İran tarafını ise Meclis Başkanı ve Başmüzakereci Muhammed Bakır Galibaf temsil etti.
Cuma günü İsviçre’de geniş katılımlı bir imza töreninin icra edilmesi planlanıyor. Bu törene İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin de iştirak etmesi bekleniyor. Mutabakat, Hürmüz Boğazı’ndaki ablukanın tamamen kaldırılmasını içeriyor. Anlaşmanın tüm ayrıntıları önümüzdeki günlerde netleşecek.
ABD kanadından ilk açıklamalar ve İsrail’in konumu
Amerikan CNBC televizyonuna konuşan Başkan Yardımcısı JD Vance, anlaşma metnini hafta içinde kamuoyuyla paylaşmayı hedeflediklerini belirtti. Hürmüz Boğazı’nın uzun vadede serbest ticarete açık kalmasını beklediklerini ifade eden Vance, Tahran yönetiminin vereceği tavizlerin yakında netleşeceğini vurguladı. Sürecin bölgesel etkilerine de değinen Vance, İsrail yönetiminin bu mutabakattan hoşnut olduğunu ve yeni Ortadoğu dengelerinde aktif bir rol üstleneceğini dile getirdi.
Hürmüz boğazı
Basra Körfezi ile Umman Denizi’ni birbirine bağlayan Hürmüz Boğazı, jeopolitik açıdan küresel ekonominin merkezinde yer alıyor. En dar noktası 33 kilometre olan bu su yolu, dünya petrol ticaretinin beşte birine ev sahipliği yapıyor.
İhracatçı ülkeler: Suudi Arabistan, İran, Birleşik Arap Emirlikleri, Kuveyt ve Irak gibi OPEC üyeleri, Asya pazarına yönelik ham petrol sevkiyatını bu hat üzerinden gerçekleştiriyor.
Sıvılaştırılmış Doğal Gaz (LNG): Katar, küresel LNG ticaretinin neredeyse tamamını bu boğaz vasıtasıyla yürütüyor.
Güvenlik unsuru: ABD’nin Bahreyn’de konuşlu Beşinci Filosu, bölgedeki ticari güvenliği sağlamak üzere görev icra ediyor.
Tarihî Arka Plan
İran, geçmiş dönemlerde boğazı kapatma yönünde söylemler geliştirse de bu kritik hattı her zaman ulaşıma açık tuttu. 1973 yılındaki Arap-İsrail Savaşı'nda Batılı destekçilere uygulanan petrol ambargoları küresel piyasalarda büyük dalgalanmalara sebep oldu. 1980-1988 yılları arasındaki İran-Irak Savaşı döneminde "Tanker Savaşı" olarak bilinen karşılıklı engelleme girişimlerine sahne olan bölge, günümüzde de stratejik değerini koruyor. O dönem Batı dünyasına yönelen Körfez petrolü, şimdilerde ağırlıklı olarak Asya ülkelerine ihraç ediliyor.