Göz korkutucu bir finansal kriz yaklaşıyor. Hızlı hareket etmezsek, muhtemelen 2023 yazında tüm dünyayı vuracak. Krizi çözmek yerine, ertelemeye gidilirse şiddeti daha da artacak. Gerçekten üstesinden gelmek için gereken her şeye hala sahibiz, ancak gelişme modelimizin tamamen risk altında olduğunu anlamamız gerekiyor.
Bugün dünyanın en üst sermaye sığınağı olan ABD'nin ekonomik, askeri ve siyasi gücü tarafından meşrulaştırılan doların gücü önemlidir.
ABD kamu borcu GSYİH'nın yüzde 120'sine ulaştı. 2023 yılının ortalarından itibaren, ABD Hazinesi borçlanabileceği maksimum seviyeye ulaştı: ($31.4T); hükümet çalışanlarının ve askerlerin maaşları sadece geçici çözümlerle ödeniyor. ABD’de zenginlere yönelik vergilerde büyük ölçekli bir artışa gidilecek. Böylece bütçe açığını 10 yıl içinde azaltmayı hedefleyecekler. Bu yine de hiçbir şeyi çözmeyecek.
ABD’deki özel borç da daha iyi bir hâlde değil: salgın krizinden önceki döneme göre 16,9 trilyon dolarlık ekstra bir borcu var ABD’nin. Her bir yetişkin Amerikalıya 58.000 dolar; borç düşüyor. ABD’nin gayrimenkul borcu Amerikan hanelerinin harcanabilir gelirinin yüzde 44'üne ulaşıyor. Bu ABD’nin tarihindeki en yüksek seviye, 2007 krizinden bile daha yüksek.
Yoksul Amerikalılar Federal Konut İdaresi'nin garantisi ile ev satın almaya devam ediyor. Peşinatları sadece yüzde 5 ile sınırlandırılmış satın almalar gerçekleştiriliyor. Sürdürülemez bir sistem. Bu kredilerin yüzde 13'ü zaten temerrüde düştü bile. Bu oran her geçen gün artıyor. Dahası, faiz oranlarındaki artış da sorun. Kredi verenler tarafından kandırılan Amerikalıların üzerindeki baskı her geçen gün artıyor.
2025 yılı sonuna kadar yeniden ödenmesi veya yeniden finanse edilmesi gereken 1,5 trilyon dolarlık ticari gayrimenkul kredisi, mevcut kredilerden çok daha yüksek faiz oranlarıyla geri ödenecektir. Peki bu insanlar nasıl ödeme yapacak?
Dünyanın geri kalanı da ABD’deki krizden etkilenecektir. Zaten ağır borç yükü altında olan Avrupa ihracat piyasalarını kaybederek bir resesyonun içine düşecek ve kendi içindeki talepleri karşılayamayacak.
Aynısı Çin için de geçerlidir. Sadece hiçbir şey kaybetmeyen Rusya bundan kazanç sağlayacaktır. Hatta Rusya, ABD bankalarına siber saldırıları artıracaktır.
Jacques Attali, 16 Nisan 2023.
Tercüme: Baran Haber