Prof. Dr. Erdoğan Büyükkasap Kongre ve Kültür Merkezi’nde sahnelenen "Ahıska Türkleri: İki Asırlık Oratoryo" adlı program, izleyenlere duygu dolu anlar yaşattı. Sürgün yıllarının, memleket özleminin ve hayatta kalma mücadelesinin müzik, şiir ve sahne sanatlarıyla harmanlandığı etkinlik beğeni topladı.
Programda kürsüye çıkan EBYÜ Rektörü Prof. Dr. Ufuk Kuyrukluyıldız, Ahıska sürgününün tarihin tozlu sayfalarında kalan bir vaka boyutunu aşıp nesilden nesile taşınan derin bir yara olduğunu ifade etti. Kuyrukluyıldız, Ahıska Türklerinin yaşadıkları tüm zulümlere rağmen dillerini, kültürlerini ve birlik ruhlarını sımsıkı koruduklarını vurguladı. Etkinliğin, geçmişte yaşanan acıları yeni nesillere aktarmak ve toplumsal dayanışmayı güçlendirmek adına büyük değer taşıdığını belirtti.
Sürgünün 82. yılı anısına gerçekleştirilen programa; 3. Ordu Komutanı Korgeneral Burhan Aktaş, Erzincan Valisi Hamza Aydoğdu’nun eşi Emine Aydoğdu, Belediye Başkanı Bekir Aksun’un eşi Ürküş Aksun, Dünya Ahıska Türkleri Birliği temsilcileri, akademisyenler, öğrenciler ve çok sayıda Ahıska Türkü katılım sağladı.
Ahıska Türkleri: Sürgünün tarihi
Ahıska Türkleri, tarihî olarak günümüzde Gürcistan sınırları içerisinde yer alan, Türkiye'nin kuzeydoğusuna komşu Mesheti (Ahıska) bölgesinde yaşayan Türk ve Müslüman bir topluluktur. Osmanlı İmparatorluğu'nun yüzyıllar boyunca hakimiyetinde kalan bu coğrafya, 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Edirne Antlaşması ile Çarlık Rusyası'nın eline geçti. Bu el değiştirme, Ahıska Türklerinin iki asır sürecek çileli yolculuğunun ilk adımı oldu.
Tarih takvimleri 14 Kasım 1944'ü gösterdiğinde, Sovyetler Birliği lideri Josef Stalin'in emriyle insanlık tarihinin en karanlık sayfalarından biri yazıldı. İkinci Dünya Savaşı'nın sonlarına doğru Stalin, Türkiye sınırında yer alan bu stratejik bölgeyi kendi rejimi için bir tehdit olarak gördü. Sınır hatlarını Türk ve Müslüman nüfustan tamamen arındırma saplantısı, binlerce insanın yvatanlarından edilmesine sebep oldu.[1]
Bir gece yarısı, sadece iki saat içinde evlerinden çıkarılan yaklaşık 100 bin Ahıska Türkü, hayvanların taşındığı havasız vagonlara doldurularak Orta Asya'nın içlerine, Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'a doğru yola çıkarıldı. Haftalar süren bu ölüm yolculuğunda dondurucu soğuk, açlık ve salgın hastalıklar, 17 bine yakın Ahıska Türkünün hayatını kaybetmesine sebep oldu.[2] Yolda ölenlerin cenazeleri bile vagonlardan karların üzerine atıldı, ailelerin sevdiklerini defnetmeleri bile yasaklandı.
Orta Asya'da zorlu çalışma kamplarında on yıllarca hayata tutunmaya çalışan Ahıska Türkleri, 1989 yılında Özbekistan'ın Fergana Vadisi'nde patlak veren etnik çatışmalarla ikinci bir trajedi daha yaşadı. Bu olaylar, topluluğun bir kez daha yerlerinden edilerek Rusya, Ukrayna, Azerbaycan, Türkiye ve Amerika Birleşik Devletleri gibi dünyanın dört bir yanına dağılmasına sebep oldu.[3]
Bugün sayıları yarım milyonu aşan Ahıska Türkleri, dünyanın çeşitli ülkelerinde varlıklarını sürdürürken, anavatanları olan Gürcistan'ın Ahıska bölgesine dönme hakları uluslararası camiada hala kesin bir çözüme kavuşmayı beklemektedir. Yaşadıkları ağır zulümlere ve paramparça edilen hayatlarına rağmen; dillerini, inançlarını ve Türk kültürünü güçlü bir şekilde yaşatmaya devam etmektedirler.
Dipnotlar:
[1] 14 Kasım 1944 Ahıska Sürgünü, Sovyetler Birliği'nin sınır güvenliği bahanesiyle bölgedeki Türk nüfusu tasfiye etme politikası çerçevesinde gerçekleştirilmiştir.
[2] Hayvan vagonlarında (Kravuşka) haftalarca süren zorunlu yolculuk sırasındaki ölümler, dönemin Sovyet arşiv belgeleri ve görgü tanıklarının ifadeleriyle doğrulanmıştır.
[3] 1989 Fergana Olayları, Ahıska Türklerinin Orta Asya'dan Kafkaslar, Türkiye ve Kuzey Amerika'ya uzanan ikinci büyük zorunlu göç dalgasını başlatmıştır.
