Çarlık'ta başlayan zulüm, SSCB'de de devam etti
Gürcistan'ın Türkiye sınırında yer alan Ahıska, 1828-1829 Osmanlı-Rus Savaşı'nın ardından imzalanan Edirne Antlaşması'yla Rusya'ya bırakıldı. Ahıska Türklerine Çarlık Rusya'sı döneminde uygulanan baskı ve zulümler, Sovyetler Birliği (SSCB) döneminde de devam etti. Türk ve Müslüman kimlikleriyle Gürcistan'da yaşamak, Ahıska Türkleri için giderek zorlaştı. Özellikle Stalin döneminde baskılar daha da arttı. Ahıska Türklerinin önde gelen aydınları çeşitli gerekçelerle tutuklandı, öldürüldü veya sürgüne gönderildi. Türklerin soyadları değiştirildi, Ahıska ve çevresine "sınır güvenliği" gerekçesiyle binlerce asker yerleştirildi.
İnşa ettikleri demir yolu sürgünlerinin yolu oldu
İkinci Dünya Savaşı'nın başlamasıyla yaklaşık 40 bin Ahıska Türkü, Alman ordusuna karşı savaşmak üzere Sovyet ordusuna alındı. Geride kalan kadınlar, yaşlılar ve çocuklar ise demir yolu inşaatında çalıştırıldı. Ancak inşasında emek verdikleri bu demir yolunun, kendilerini ana vatanlarından koparacak sürgünün güzergâhı olacağından habersizdiler. Stalin yönetimi, Sovyet ordusunda savaşan Ahıska Türklerinin aileleri hakkında da sürgün kararı aldı.
Bir kış gecesi binlerce insan evinden koparıldı
14 Kasım 1944 gecesi Ahıska Türklerinin kapıları Sovyet askerleri tarafından çalındı. "Evlerinizi hemen boşaltın. Yanınıza üç günlük yiyecek alın. Hazırlanmak için iki saatiniz var." emriyle 200'den fazla köy ve kasabada yaşayan binlerce insan, doğup büyüdükleri topraklardan zorla çıkarıldı. Kadınlar, çocuklar ve yaşlılar, yanlarına yeterli yiyecek ve eşya almalarına izin verilmeden yük ve hayvan vagonlarına dolduruldu. Kardeş kardeşten, anne evladından ayrıldı. Aileler farklı köylere ve bölgelere dağıtıldı.
86 bin Türk yokluğa sürüldü
Yaklaşık 86 bin Ahıska Türkü, Orta Asya'nın çeşitli bölgelerine sürgün edildi. İnsanların üst üste bindirildiği, ısıtma ve sağlık imkânlarından mahrum vagonlardaki yolculuk haftalarca sürdü. Aktarılan rakamlara göre yaklaşık 17 bin Ahıska Türkü, yolculuk sırasında açlık, soğuk ve hastalıklar nedeniyle vefat etti. Hayatta kalanlar Kazakistan, Kırgızistan ve Özbekistan'a yerleştirildi. Sürgün edildikleri bölgelerde de açlık, salgın hastalıklar ve ağır hayat şartlarıyla mücadele etmek zorunda kaldılar. Çeşitli tarihî kaynaklarda, sürgün sonrasında 30 bin Ahıskalının daha vefat ettiği belirtiliyor.
Şehirlere yerleşmeleri yasaklandı
Sovyet yönetimi, sürgün edilen Ahıska Türklerini ağır çalışma şartlarına mahkûm etti. Kadın, yaşlı ve çocuk ayrımı yapılmadan insanlar çeşitli işlerde çalıştırıldı. Ahıska Türklerinin şehirlere yerleşmeleri ve bulundukları bölgelerden izinsiz ayrılmaları yasaklandı. Bu kuralları ihlal edenler, 25 yıla kadar ağır çalışma cezası ve yeniden sürgün tehdidiyle karşı karşıya bırakıldı.
Asıl amaç Karadeniz çevresini Türklerden temizlemekti
Stalin yönetimi, Ahıska Türklerinin sürgün edilmesini İkinci Dünya Savaşı sırasında Nazi Almanyası'yla iş birliği yaptıkları iddiasıyla gerekçelendirdi. Ancak Ahıska Türklerinin önemli bir bölümü o sırada Sovyet ordusunda Almanlara karşı savaşıyordu. Sovyetler Birliği'nin dağılmasının ardından erişime açılan belgeler, sürgün politikasının sınır bölgelerindeki Türk nüfusunun uzaklaştırılması hedefiyle bağlantılı olduğunu ortaya koydu. Kırım Türkleri ve diğer topluluklara yönelik sürgünlerle birlikte değerlendirildiğinde, bu uygulamalar Stalin yönetiminin Karadeniz çevresindeki demografik yapıyı değiştirme politikasının bir parçasıydı.
82 yıldır dinmeyen vatan hasreti
14 Kasım 1944'te başlayan büyük sürgünün üzerinden bugün tam 82 yıl geçti. Ancak Ahıska Türklerinin yaşadığı acılar, nesilden nesile aktarılan hatıralarla yaşamaya devam ediyor. Bugün yaklaşık 550-600 bin Ahıska Türkünün dünyanın farklı ülkelerinde yaşadığı tahmin ediliyor. Türkiye, Kazakistan, Azerbaycan, Rusya, Özbekistan, Kırgızistan, Ukrayna ve ABD, Ahıska Türklerinin yaşadığı başlıca ülkeler arasında bulunuyor.
Ana vatanları Ahıska'ya dönebilenlerin sayısı ise oldukça sınırlı. Sürgün edilen ailelerin torunları, aradan geçen 82 yıla rağmen ata topraklarına kavuşma ümidini sürdürüyor. 14 Kasım 1944, yalnızca bir sürgünün değil, bir milletin toprağından, yuvasından ve tarihî hafızasından koparılmak istendiği büyük bir zulmün tarihi olarak hafızalardaki yerini koruyor.
Kaynak: TRT Haber
