Cezayir'in, 1960'lı yıllarda Fransız sömürge döneminde Sahra Çölü'nde gerçekleştirilen nükleer denemelerin yapıldığı alanlardan birinde ilk kez kısmi temizlik çalışmalarına başladığı bildirildi.
Cezayir resmi haber ajansı APS'nin haberine göre, Cezayir yönetimi, geniş alanları kirleten ve bölgede yaşayan nüfus üzerinde kalıcı sağlık sorunlarına yol açan Fransız nükleer denemelerinin 66. yıl dönümüne denk gelen süreçte temizlik operasyonlarını başlattı.
Yıllara yayılan planlama ve hazırlık sürecinin ardından başlatılan çalışmaların, ulusal imkanlar kullanılarak özellikle Tamanrasset vilayetindeki 'Taurirt Tan Afella-In Ekker' sahasında yürütüldüğü kaydedildi.
Operasyonun, Fransız 'Peril' nükleer deneme alanlarında gerçekleştirilen ilk kısmi dekontaminasyon adımı olduğu ifade edildi.
Çalışmaların başlangıcı, Cezayir Savunma Bakanlığı Bilgi ve İletişim Müdürlüğü tarafından yayımlanan 'Zorlukların Kalbindeki Cezayirliler' adlı belgeselle duyuruldu.
Belgeselde, In Ekker bölgesinde daha önce yaklaşık 150 bin ton TNT'ye eşdeğer bir yer altı patlaması yaşandığı ve radyoaktif gaz sızıntılarının ekosisteme ciddi zarar verdiği aktarıldı.
Ayrıca belgeselde, bölgenin günümüzde dahi Sezyum-137 ve plütonyum gibi radyoaktif maddelerin etkisi altında olduğu belirtilirken, dekontaminasyon sürecinin Cezayirli uzmanlar tarafından yürütülen kapsamlı sağlık ve çevresel risk değerlendirmelerinin ardından başlatıldığı kaydedildi.
Sahada kurulan 'kısmi dekontaminasyon kampının' gelecekte diğer deneme alanlarının rehabilitasyonu için model oluşturmasının hedeflendiği ifade edildi.
Operasyon kapsamında nükleer atıkların özel tasarlanmış beton konteynerlerde toplanıp depolanması için özel ekipmanların sahaya sevk edildiği bildirilirken, Fransız makamlarının teslim etmediği harita ve teknik arşivlerin bulunmamasının, radyoaktif alanların tespitini zorlaştırdığına dikkat çekildi.
Belgeselde görüşlerine yer verilen nükleer fizik araştırmacısı Ammar Mansuri, dekontaminasyon sürecinin Cezayirli uzmanların müdahalesi ve çevresel kirlilik ile sağlık risklerinin değerlendirilmesi doğrultusunda sürdüğünü belirtti.
Fransa'nın 1960-1966 yıllarında Cezayir'deki Sahra Çölü'nde en az 17 nükleer deneme yaptığı belirtiliyor.
Cezayir, nükleer atıkların yerinin ortaya çıkarılması, mağdurlara ve kalıcı sakatlıklara maruz kalanlara tazminat ödenmesini isterken, Fransa bu talepleri reddediyor.
Cezayir, her yıl 13 Şubat'ta, Fransa'nın 1960'ta ülkenin güneyindeki Adrar vilayetinin Reggane Çölü'nde gerçekleştirdiği ilk nükleer denemenin yıl dönümü olarak anma törenleri düzenliyor.
'Gerboise Bleue' kod adlı bu denemenin, Hiroşima'ya atılan atom bombasından yaklaşık 5 kat daha güçlü olduğu ifade ediliyor.
Cezayir yönetimi, söz konusu nükleer denemeleri Fransız sömürge döneminde Cezayir halkına karşı işlenmiş savaş suçları ve insanlığa karşı suçlar kapsamında değerlendiriyor.
Cezayir Meclisi, Aralık 2025'te 1830-1962 yılları arasındaki Fransız sömürgeciliğini suç kapsamına alan ve nükleer denemeleri de 30 suç kategorisi arasında sayan bir yasa tasarısını onaylamıştı.
AA