Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi kapsamında düzenlenen 31. Taraflar Konferansı (COP31), 9-20 Kasım 2026 tarihleri arasında Antalya’da gerçekleştiriliyor. Dünyanın yaklaşık 200 ülkesinden temsilcilerin katıldığı zirvede küresel ısınma, karbon salınımının azaltılması, enerji dönüşümü, gıda güvenliği ve sürdürülebilir kalkınma gibi başlıklar ele alınıyor.
Küresel çevre politikalarındaki çelişki şirket sponsorluklarından ibaret kalmıyor. Sanayi Devrimi’nden itibaren dünyanın doğal kaynaklarını yoğun biçimde tüketen, fosil yakıtlarla büyüyen ve sömürgecilik faaliyetleriyle büyük ekonomik güç elde eden Batılı devletler, bugün küresel karbon politikalarının belirlenmesinde başlıca aktörler arasında yer alıyor.
Küresel Karbon Bütçesi araştırmasının 1850-2023 dönemine ilişkin verilerine göre tarihî fosil yakıt kaynaklı karbondioksit salınımının yaklaşık yüzde 24’ünden ABD, yüzde 16’sından ise Avrupa Birliği ülkeleri sorumlu. Başka bir ifadeyle atmosferde birikmiş tarihî fosil yakıt emisyonlarının yaklaşık yüzde 40’ı bu iki ekonomik merkezden kaynaklanıyor.
Gazze’yi bombardımanlarla yerle bir eden işgalci İsrail’e silah ve siyasi destek sağlayan, Afganistan’ı ve Irak’ı işgal ederek milyonlarca insanın hayatını altüst eden, Suriye’den Orta Doğu’nun diğer coğrafyalarına kadar savaşların, işgallerin ve yıkımların arkasında bulunan Batılı güç merkezleri, bugün dünyaya çevreyi koruma dersi vermeye kalkıyor.
On yıllardır ülkeleri enkaza çeviren, doğal kaynakları sömüren, şehirleri bombalayan ve milyonlarca insanı yurdundan eden bu güçlerin, şimdi insanlığın geleceğini kurtarma iddiasıyla ortaya koydukları iklim politikalarını ne kadar masum kabul edebiliriz? Dünyayı savaşlarla, sanayi atıklarıyla ve sınırsız tüketimle tahrip edenlerin, bugün karbon salınımını gerekçe göstererek diğer ülkelere yeni ekonomik yükümlülükler dayatması başlı başına bir ikiyüzlülük değil mi? Üstelik enerji, gıda, tarım, ulaşım ve üretim gibi hayatın temel alanlarını kapsayan bu politikalar, küresel sermayenin yeni hâkimiyet araçlarına dönüşme tehlikesi taşıyor. Dün savaş ve işgallerle ülkelerin kaynakları üzerinde hâkimiyet kuran güçlerin, bugün iklim politikaları üzerinden aynı hâkimiyeti başka yöntemlerle sürdürmek istemediğini kim garanti edebilir.
Üstelik karbon, tabiatın ve hayatın temel unsurlarından biri. İnsanlar, hayvanlar ve bitkiler karbon içeren organik yapılardan meydana geliyor. Bitkiler fotosentez yoluyla atmosferdeki karbondioksiti kullanarak gelişiyor ve oksijen üretiyor. Bununla birlikte karbonun hayat için zorunlu olması, atmosferdeki karbondioksit miktarının değişmediği anlamına gelmiyor. Bilimsel araştırmalar, fosil yakıt kullanımından kaynaklanan ilave salınımın doğal karbon döngüsünün dengesini değiştirdiğini ortaya koyuyor.
Asıl sorgulanması gereken, çevreye verilen zararlarla mücadele adına hangi siyasi ve ekonomik mekanizmaların kurulduğu, bu mekanizmaları kimin yönettiği ve ortaya çıkacak yükün kimlerin üzerine bırakıldığıdır. Fabrika atıkları, zehirli kimyasallar, su kaynaklarının kirletilmesi, ormanların tahrip edilmesi ve doğal yaşam alanlarının yok edilmesi gibi doğrudan müdahale gerektiren sorunlar ortadayken, çevre politikalarının giderek yeni finans ve denetim sistemleriyle ilişkilendirilmesi ayrıca değerlendirilmelidir.
Sırada tarım, hayvancılık ve insan hayatının denetlenmesi mi var?
COP31 kapsamında ele alınan gıda güvenliği, enerji dönüşümü ve karbon yönetimi gibi başlıklar, gelecekte tarım ve hayvancılığın nasıl şekilleneceğine ilişkin tartışmaları da beraberinde getiriyor. Kamuoyunda karbon ayak izinin bireysel olarak izlenmesi, seyahat ve tüketim alışkanlıklarının sınırlandırılması, geleneksel hayvancılık yerine laboratuvarda üretilen gıdaların yaygınlaştırılması ve dijital kimlik uygulamaları üzerinden ekonomik hayatın denetlenmesi gibi ihtimaller gündeme getiriliyor.
Bu uygulamaların COP31’de karara bağlandığını gösteren doğrulanmış bir belge bulunmuyor. Ancak bu yöndeki kaygılar, çevre politikalarının ileride insana müdahale, gıda üretimi ve ekonomik bağımsızlık üzerinde nasıl sonuçlar doğurabileceğinin tartışılmasını gerekli kılıyor.
Türkiye açısından tarım ve hayvancılığın geleceği de bu tartışmanın önemli bir parçası. Özellikle madencilik ve büyük ölçekli enerji projeleri nedeniyle köylülerin tarım arazilerini, meralarını ve üretim imkânlarını kaybetmesi, geleneksel üretimin karşı karşıya bulunduğu somut tehlikeler arasında yer alıyor. Toprağından koparılan, üretim imkânları daraltılan ve büyük sermaye karşısında güçsüzleşen çiftçinin geleceği güvence altına alınmadan sürdürülebilir gıdadan söz edilmesi ciddi bir çelişki oluşturuyor.
Gıda güvenliğinin sağlanması, üretimin birkaç uluslararası şirketin teknolojisine veya patentli ürünlerine bağımlı hâle getirilmesi anlamına gelmemeli. Çiftçinin kendi toprağında üretim yapabilmesi, hayvancılığın korunması, yerli tohumların ve doğal kaynakların muhafaza edilmesi, gıda politikalarının temelini oluşturmalı. İklim politikaları bu alanlarda yeni tekeller meydana getiriyorsa toplumun geleceği bakımından ayrıca sorgulanmalıdır.
Türkiye küresel sermayenin yeni iklim düzeninde hangi konumda olacak?
COP31’in Antalya’da düzenlenmesi, Türkiye’nin küresel iklim politikalarındaki rolünü de tartışmaya açıyor. Karbon piyasaları, enerji dönüşümü, dijital teknolojiler ve gıda sistemleri üzerinden şekillenen yeni ekonomik düzende Türkiye’nin kendi üretim kapasitesini ve millî menfaatlerini nasıl koruyacağı önem taşıyor.
Zirvede ortaya konulan politikaların hangi sermaye gruplarına yeni yatırım alanları açacağı, hangi sektörlere maliyet yükleyeceği ve Türkiye’nin tarım, sanayi ve enerji alanlarındaki bağımsızlığını nasıl etkileyeceği açıklıkla tartışılmalı. Uluslararası taahhütlerin ekonomik sonuçları kadar vatandaşların temel hakları üzerindeki muhtemel etkileri de denetlenmeli.
Geldiğimiz noktada mesele, dünyanın korunması iddiasının arkasına hangi ekonomik ve siyasi çıkarların yerleştirildiğidir.
Dünyayı yıllardır kirleten ve doğal kaynakları tüketen güçler gerçekten tabiatı mı koruyacak, yoksa çevreyi koruma iddiasıyla yeni bir ekonomik hâkimiyet düzeni mi kuracak?
