ABD Başkanı Donald Trump, İran ile iş yapan ülkelerin, ABD ile ticaretlerinde yüzde 25 oranında gümrük vergisi ödeyeceğini açıkladı.
Trump, ABD merkezli Truth Social sosyal medya platformundaki hesabından konuya ilişkin paylaşımında söz konusu kararın derhal yürürlüğe girdiğini belirtti. Trump, bu kararının "kesin ve nihai" olduğunu vurguladı.
Bu karar, protestolara yönelik baskı nedeniyle İran’ı cezalandırmayı amaçlayan ilk somut adım olurken, Trump’ın tarifeleri küresel ölçekte hem müttefikleri hem de rakipleri üzerinde baskı aracı olarak kullanma yaklaşımının son örneği oldu. Türkiye, Çin, Birleşik Arap Emirlikleri, Brezilya ve Rusya, İran’la ticaret yapan ülkeler arasında yer alıyor.
Çin'den tepki
Çin'in Washington Büyükelçiliği Sözcüsü Liu Pengyu, Pekin yönetiminin her türlü yasa dışı tek taraflı yaptırıma karşı olduğunu ve meşru haklarını ve çıkarlarını korumak için gerekli tedbirleri alacağını belirtti.
Kararın, İran ile büyük miktarda ticaret yapan Çin'i olumsuz etkilemesi bekleniyor. İran'ın dış ticaretinde yüzde 30 ile en büyük paya sahip Çin, ülkenin petrol ihracatının yüzde 90'ını satın alıyor.
ABD müdahale eder mi?
AP'de yer alan habere göre, ABD Başkanı Donald Trump, İran yönetiminin ülke genelindeki protestolara yönelik sert müdahalesi sürerken, ABD ordusuna askeri karşılık emri verip vermemeyi tarttığı kritik bir dönemeçte bulunuyor. Güvenlik güçlerinin müdahalelerinde şu ana kadar 600’den fazla kişinin hayatını kaybettiği, binlerce kişinin gözaltına alındığı protestolar Washington’da alarm zillerinin çalmasına yol açtı.
Trump, yönetiminin İran’ın hükümet karşıtı göstericilere ölümcül güç kullandığını tespit etmesi halinde Tahran’a karşı askeri seçeneği devreye sokabileceğini defalarca dile getirmişti. Başkanın “kırmızı çizgi” olarak tanımladığı bu eşiğin, İran tarafından “aşılmaya başlandığına” inandığını söylediği ve bu nedenle kendisi ile ulusal güvenlik ekibinin “çok güçlü seçenekleri” değerlendirdiği belirtiliyor.
Ancak Trump’ın “kilitlenmiş ve ateş etmeye hazır” olarak nitelediği ABD ordusunun, en azından şimdilik bekleme konumuna geçtiği anlaşılıyor. Başkan, İranlı yetkililerin Beyaz Saray’la görüşme talebinde bulunduğunu ifade ederken, bir sonraki adımı dikkatle hesaplıyor.
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, pazartesi günü gazetecilere yaptığı açıklamada, “İran rejiminden kamuoyuna yansıyan mesajlarla, yönetimin özel kanallardan aldığı mesajlar oldukça farklı. Başkan bu mesajları değerlendirmek istiyor,” dedi. Leavitt, bununla birlikte Trump’ın gerekli gördüğü anda askeri seçenekleri kullanmaktan çekinmeyeceğini de vurgulayarak, “Bunu İran’dan daha iyi bilen yok,” ifadelerini kullandı.
ABD Başkanı Donald Trump, İran yönetiminin ülke genelindeki protestolara yönelik sert müdahalesi sürerken, ABD ordusuna askeri karşılık emri verip vermemeyi tarttığı kritik bir dönemeçte bulunuyor. Güvenlik güçlerinin müdahalelerinde şu ana kadar 600’den fazla kişinin hayatını kaybettiği, binlerce kişinin gözaltına alındığı protestolar Washington’da alarm zillerinin çalmasına yol açtı.
Trump, yönetiminin İran’ın hükümet karşıtı göstericilere ölümcül güç kullandığını tespit etmesi halinde Tahran’a karşı askeri seçeneği devreye sokabileceğini defalarca dile getirmişti. Başkanın “kırmızı çizgi” olarak tanımladığı bu eşiğin, İran tarafından “aşılmaya başlandığına” inandığını söylediği ve bu nedenle kendisi ile ulusal güvenlik ekibinin “çok güçlü seçenekleri” değerlendirdiği belirtiliyor.
Ancak Trump’ın “kilitlenmiş ve ateş etmeye hazır” olarak nitelediği ABD ordusunun, en azından şimdilik bekleme konumuna geçtiği anlaşılıyor. Başkan, İranlı yetkililerin Beyaz Saray’la görüşme talebinde bulunduğunu ifade ederken, bir sonraki adımı dikkatle hesaplıyor.
Beyaz Saray Sözcüsü Karoline Leavitt, pazartesi günü gazetecilere yaptığı açıklamada, “İran rejiminden kamuoyuna yansıyan mesajlarla, yönetimin özel kanallardan aldığı mesajlar oldukça farklı. Başkan bu mesajları değerlendirmek istiyor,” dedi. Leavitt, bununla birlikte Trump’ın gerekli gördüğü anda askeri seçenekleri kullanmaktan çekinmeyeceğini de vurgulayarak, “Bunu İran’dan daha iyi bilen yok,” ifadelerini kullandı.
İran'daki ABD vatandaşlarına "Ülkeyi terk edin" çağrısı
ABD, ülkede devam eden gösterileri ve güvenlik risklerini gerekçe göstererek İran'daki vatandaşlarına "derhal ülkeyi terk etme" çağrısı yaptı.
ABD'nin Tahran Sanal Büyükelçiliği tarafından yayımlanan güvenlik uyarısında, ABD vatandaşlarından Washington yönetiminin “yardımına ihtiyaç duymadan İran'dan çıkış planı yapmaları" istendi.
Açıklamada, ülkede devam eden gösterilere ve güvenlik risklerine işaret edilerek, "İran'dan hemen ayrılın. Ayrılamıyorsanız, evinizde ya da başka bir güvenli binada emniyetli bir yere geçin." ifadeleri kullanıldı.
Trump’ın müttefikleri ABD’yi İran'a müdahaleye çağrıyor
Washington’daki bazı şahin isimler, Trump’a zayıflamış bir İran yönetimine karşı kararlı davranma çağrısı yapıyor. Bu çevrelere göre Tahran, geçen yaz İsrail’le yaşanan 12 günlük savaşın ve haziran ayında ABD’nin İran’daki kilit nükleer tesislere düzenlediği saldırıların ardından ciddi biçimde sarsılmış durumda.
Cumhuriyetçi Senatör Lindsey Graham, pazartesi günü sosyal medyada yaptığı paylaşımda, bu anın Trump için “kırmızı çizgilerin uygulanması konusunda ciddi olduğunu gösterme” fırsatı sunduğunu savundu. Graham, 2012’de dönemin ABD Başkanı Barack Obama’nın Suriye lideri Beşar Esad’ın kimyasal silah kullanımı için kırmızı çizgi ilan etmesine rağmen, bu çizgi aşıldığında askeri müdahalede bulunmamasına atıfta bulundu.
“İran halkının yanında olduğumuzu söylemek yeterli değil,” diyen Graham, “Doğru olan, sokaktaki protestocuları korumak için kararlı biçimde harekete geçmek ve Obama olmadığımızı göstermek; yani katliama sessiz kalmayacağımızı kanıtlamak,” ifadelerini kullandı.
Trump’a yakın bir diğer isim olan eski Temsilciler Meclisi Başkanı Newt Gingrich ise “Batılı her liderin hedefi, bu kırılgan anda İran diktatörlüğünü yıkmak olmalı,” dedi. Gingrich, X platformundaki paylaşımında, “Birkaç hafta içinde ya diktatörlük sona erecek ya da İran halkı bastırılacak; ardından elebaşlarını bulup öldürmeye yönelik bir kampanya başlayacak. Ortası yok,” diye yazdı.
İranlı yetkililer ise geçmişte 2009’daki tartışmalı seçimlerin ardından patlak veren “Yeşil Hareket” ve 2022’de Mahsa Amini’nin ahlak polisi gözetiminde hayatını kaybetmesi sonrası başlayan “Kadın, yaşam, özgürlük” protestoları da dahil olmak üzere birçok kitlesel eylem dalgasını bastırmayı başarmıştı.
Trump ve ulusal güvenlik ekibi, olası askeri müdahale seçeneklerini şimdiden gözden geçirmeye başladı; bu hafta boyunca görüşmelerin sürmesi bekleniyor. Washington merkezli şahin düşünce kuruluşu Foundation for Defense of Democracies’in İran programı direktörü Behnam Ben Taleblu’ya göre ise, “Başkanın rejimi hesap vermeye zorlayacağına dair açıklamalar yapıp ardından kenarda durmasının değeri hızla azalıyor.”
Taleblu, Trump’ın rakipleriyle ilişkilerinde “öngörülemezliğe dayalı azami esneklik” göstermeyi sevdiğini, ancak bu esnekliğin “ülke içinde köşeye sıkışmış ve dışarıda başkanın başına ödül koymuş Amerikan karşıtı bir rejimi ayakta tutmaya dönüşmemesi gerektiğini” söyledi.
Gazete Oksijen, AA