İnsanoğlunun olanca çabası, var olmak ve var kalmak için zamanı aşma gayesinde düğümlü... Zamanı aşmak... Yol?..
Ruhî çaba; insanı hayvan, bitki ve maddeden ayırıcı ve zamanın muhtevası olan bu varlıklar hakkında bilgilenmenin de kaynağı... Zamanı aşmak; "Mutlak Varlık" ile keyfiyetler âlemi arasındaki biricik geçit olan ruhun yolundan, imândan, imân yolunun hakikati İslâm'dan... "Allah'ın ahlâkıyla ahlâklanınız" mukaddes ölçüsünün belirttiği üzere, "varlığın varlıkla bilinmesi" hakikatiyle "varoluşan" tarzda Resûlü'nün gösterdiği yolda, yoldan.
"Zamanı aşma" muradı insan için şuurunda olsa da olmasa da yönetici bir duygu olarak behadet ifâde ederken, "zamanüstü hakikati"ne yalnız "Mutlak Fikir"le varılabileceğini söylememiz, bir reklâm ve propaganda veya kuru slogan ifâdesi değildir; "ezelî hâl şuuru"ndan geçit bulan "zaman dışı" hâl rejimine dair Budist ve Hint din ve düşüncesi ve onlar gibi sayısız panteist düşünce ve din modelleri, "zamanın üstüne" çıkmayı değil, büsbütün ezilmeyi ve "hiç"liği idealize eden bir takım tersine aksiyon modelleridir... Saf tefekkür zaviyesinden "zamanüstü" zorunluluğuna doğru bir ifâde kurmuşken, bunun "hâl rejimi"ni gösteremeyenleri de yok sayacağımıza göre?..
Her zaman varmak mümkün olmasa da, "gaye"nin yerinde durması ve her işin kendisine nisbetle ayarlanması gerektiğini bildirerek, bir hususun altını çizelim:
— "Ruh ve akıl, insan varlığının ne eksik ve ne fazla, tam ve mükemmel kıvam isteyen bu iki kutbu, biri dünya ve madde, öbürü de mavera ve üstün hayat gayesine karşı değişmez ve kıpırdamaz esaslar etrafında namütenahî derin ve geniş bir hürriyet ifadesiyle, iki yol gösterici mizâna sahiptir: Şeriat ve Tasavvuf..."
(…)
İrfan sofrasının ekâbirlerine mahsus bir zevk ve saf tefekkür mizacının, "Mutlak Fikir" dışı "varoluş" yolları hakkındaki hükmü ancak şu olabilir:
— "Derin ve girift izâhlar ve belirli bir tecrit haysiyeti gösterseler de, neticesi kof, bomboş, bönlere mahsus ve hiçlik!"
Salih Mirzabeyoğlu, Kültür Davamız -Temel Meseleler-, İbda Yayınları, İstanbul 1993, s.71-72.
