ABD Başkanı Donald Trump, İran’la yürütülen anlaşma sürecini İsrail’in bölgesel meşruiyetini genişletecek yeni bir diplomatik hamleye bağladı. Trump, İran’la imzalanacak muhtemel anlaşmanın yanında, bölgede etkili Müslüman ülkelerin de İsrail ile normalleşme sürecine dahil edilmesi gerektiğini söyledi.
Trump, açıklamasında Suudi Arabistan, Katar, Pakistan, Türkiye, Mısır ve Ürdün gibi ülkeleri işaret ederek bu ülkelerin İbrahim Anlaşmaları’na katılmasının “zorunlu” olması gerektiğini savundu. ABD Başkanı, özellikle Suudi Arabistan ve Katar’ın sürece öncülük etmesi gerektiğini, ardından diğer ülkelerin de aynı çizgiye gelmesi gerektiğini ifade etti.
İran anlaşması İsrail normalleşmesine bağlanıyor
Trump’ın çıkışı, Washington’un İran dosyasını yalnızca nükleer müzakere veya güvenlik başlığı olarak ele almadığını gösteriyor. ABD yönetimi, İran’la yapılacak muhtemel anlaşmayı İsrail’in bölgedeki konumunu güçlendirecek bir pazarlık zeminine çevirmek istiyor.
İbrahim Anlaşmaları, Trump’ın ilk başkanlık döneminde Birleşik Arap Emirlikleri ve Bahreyn’in İsrail’le normalleşmesiyle gündeme gelmişti. Daha sonra farklı ülkelerle genişletilen bu süreç, ABD açısından İsrail’in Arap ve Müslüman dünyasında kabulünü artıracak stratejik bir araç olarak görülüyor.
Türkiye ve Pakistan’ın adı dikkat çekti
Trump’ın açıklamasında Türkiye ve Pakistan’ın da zikredilmesi dikkat çekti. Türkiye’nin İsrail’le diplomatik ilişkileri geçmişten bu yana var olsa da Gazze'deki soykırım sürerken ilişkiler büyük gerilim yaşamıştı. Pakistan ise İsrail’i tanımayan ülkeler arasında yer alıyor. Bu sebeple Trump’ın Pakistan’ı da İbrahim Anlaşmaları kapsamına dahil etmek istemesi, İslam dünyasında ciddi tartışmalara yol açabilecek bir adım olarak değerlendiriliyor.
Reuters’ın aktardığına göre Pakistan tarafı, İbrahim Anlaşmaları ile İran görüşmelerinin ayrı başlıklar olduğunu belirterek bu yaklaşımı reddetti. Suudi Arabistan cephesinde ise İsrail’le normalleşme meselesi, Filistin devletine giden geri dönülmez bir sürecin başlaması şartına bağlanıyor.
Gazze'deki soykırım gölgesinde normalleşme baskısı
Trump’ın çıkışı, Gazze’de İsrail’in saldırıları devam ederken geldiği için bölge ülkeleri açısından daha ağır bir diplomatik baskı anlamı taşıyor. Washington, İran’la anlaşma masasını geniş bir İsrail normalleşmesi projesine çevirmeye çalışırken, bölgedeki kamuoylarında İsrail’e yönelik tepki halen yüksek seviyede bulunuyor.
Bu tablo, ABD’nin bölge siyasetinde temel önceliğinin yine İsrail’in güvenliği ve diplomatik kuşatmasının kırılması olduğunu ortaya koyuyor. İran anlaşması üzerinden kurulan yeni denklemde Washington, Tahran’ı sınırlamayı, İsrail’i tahkim etmeyi ve Müslüman ülkeleri aynı masa etrafında İsrail’le normalleşmeye zorlamayı hedefliyor.
