Trump, Çin'in Şenzen kentinde Çin Devlet Başkanı Şi Cinping ve Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin ile yaptığı üçlü zirvenin ardından kameraların karşısına geçti. Aktardığına göre Trump, İran'la bir anlaşmayı reddettiğini, nükleer silahların azaltılması için Çin'in ilk kez müzakereye onay verdiğini ve Şi ile yapay zeka güvenliği hususunda mutabakata vardıklarını duyurdu. Buna karşılık PBS, The Guardian ve Dış İlişkiler Konseyi (CFR) uzmanları, zirveden çıkan ortak bildiride Ukrayna savaşı, İran çatışması ve bağlayıcı bir nükleer silahsızlanma anlaşması adına somut bir ilerleme sağlanamadığına işaret etti.

Vaşington'da Başkan Yardımcısı JD Vance ile Dışişleri Bakanı Marco Rubio'nun da katıldığı basın toplantısında konuşan Trump, Asya gezisini kendi ifadesiyle "ülke tarihinin en başarılı başkanlık ziyaretlerinden biri" şeklinde niteledi. Zirveden Çin'in, Rusya'nın ve kendisinin etkilendiğini öne süren Trump, üç ülkenin verimli bir temas gerçekleştirdiğini savundu. Öte yandan CBS News ve PBS muhabirleri, APEC çerçevesindeki bu ilk üçlü liderler buluşmasının ABD iç siyasetinde ara seçim kayıpları ve teknoloji kesintilerinin yaşandığı bir döneme denk geldiğini, masadan ise bağlayıcı kararlar çıkmadığını bildirdi.

ABD hükümeti yeniden kapanma eşiğinde
ABD hükümeti yeniden kapanma eşiğinde
İçeriği Görüntüle

İran'la müzakere ve "kirli bomba" iddiası

Basın toplantısının sıcak başlıklarından biri olan İran dosyasında Trump, petrol fiyatlarının Tahran ile yapılacak bir anlaşmaya bağlı olduğunu dile getirdi. Buna rağmen masadaki teklifi reddettiğini açıklayan ABD Başkanı, "İran, benim kabul edebileceğim bir anlaşma istemiyor. Ben gerçek bir anlaşma yapmak istiyorum" sözlerini kullandı.

Tahran yönetiminin "kirli bir nükleer bomba" ürettiğine dair söylentiler bulunduğunu ileri süren Trump, buna müsaade etmeyeceklerini ve İran'ın nükleer silaha asla sahip olamayacağını söyledi. Anadolu Ajansı'nın (AA) bir gün önceki haberinde ise Trump'ın, İran ile süren savaşın sona erdirilmesi için Çin ya da Rusya'dan yardım talep etmeyeceğini belirttiği aktarılmıştı. PBS'in değerlendirmesine göre Trump ve Şi, Hürmüz Boğazı'nın yeniden tamamen açılması ve İran'ın nükleer silah edinmemesi hususunda aynı görüşü paylaşsa da Vaşington yönetiminin Pekin veya Moskova'dan çatışmayı bitirecek bir taahhüt aldığına dair bir emare görülmedi.

Ukrayna savaşı ve zirveden yansıyanlar

Ukrayna'daki savaşın sona ermesi için elverişli bir fırsat bulunduğunu savunan Trump, Putin'in diplomatik çözümden yana olduğunu kendisine net biçimde ilettiğini aktardı. Putin'e "Ben başkan olsaydım Ukrayna'ya girer miydiniz?" sorusunu yönelttiğini ve "hayır" cevabını aldığını belirten Trump, hem Putin'in hem de Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski'nin savaşı bitirmek istediğini ancak bunu nasıl başaracaklarını bilemediklerini iddia etti. ABD Başkanı, iki lider arasındaki büyük şahsi husumet olmasaydı savaşın iki yıl önce biteceğini öne sürdü.

Sahadaki gelişmeler ve uluslararası basındaki yorumlar ise bu iyimser tabloyla örtüşmedi. CBS News, Putin'in Çin'deki görüşmelerden ayrılmasının ardından Rusya'nın Ukrayna'ya yeni saldırılar düzenlediğini, bu saldırılarda en az 8 kişinin öldüğünü ve Polonya'nın NATO toprağına düşen füzeler sebebiyle Moskova'yı "kasıtlı provokasyonla" suçladığını duyurdu. The Guardian da üç liderin yayımladığı dört maddelik ortak barış bildirisinde Kiev'in adının geçmediğini yazdı.

Nükleer müzakere ve petrol arzı

Dünyanın en büyük üç nükleer gücü olarak bu silahların oluşturduğu tehdidi azaltmayı görüştüklerini belirten Trump, nükleer savaşa asla kapı aralanmaması gerektiğini söyledi ve Çin'in nükleer silahların azaltılması yönündeki müzakereleri ilk kez kabul ettiğini duyurdu. Üçlü zirvede piyasaları rahatlatmak amacıyla petrol ve akaryakıt üretimini artırma konusunda da uzlaşı sağlandığı bildirildi.

CFR ve The Guardian'ın analizlerinde ise ABD ile Rusya arasındaki Yeni START anlaşmasının şubat ayında sona erdiği hatırlatıldı. Şi Cinping'in nükleer silahların tamamen yasaklanması çağrısına rağmen zirveden yeni bir silah kontrolü anlaşmasının çıkmadığına işaret eden CFR uzmanları, "nükleer riskleri azaltma" diyaloğunun bağlayıcı bir silahsızlanma anlaşmasıyla aynı anlama gelmediğini vurguladı.

Yapay zeka veri merkezleri ve Jensen Huang

Teknoloji ve ticaret gündemine de değinen Trump, veri merkezleri konusunda sert bir mücadele vereceklerini ifade etti. Amerikan şirketlerinin yapay zeka veri merkezlerini ülke dışında inşa etmesine izin vermeyeceklerini söyleyen ABD Başkanı, bu yola başvuran firmaların ağır gümrük vergileriyle karşılaşacağını dile getirdi. Trump ayrıca, Şi ile yapay zeka alanında alınacak ortak güvenlik önlemlerinde anlaşmaya vardıklarını kaydetti.

Skandallar eşliğinde görevinden ayrılan eski Nvidia CEO'su Jensen Huang'ın görevine dönmesinden yana olduğunu açıklayan Trump, Huang'ın Çin'in taklit edemediği yapay zeka çipleri ürettiğini savunarak kendisine ikinci bir şans verilmesi gerektiğini belirtti. AA ve Tom's Hardware'ın aktardığı bilgilere göre Huang'ın ayrılığı, Çin istihbaratıyla bağlantılı olduğu öne sürülen bir kadınla ilişkisi üzerinden yürüyen casusluk iddialarına dayanırken Trump, söz konusu kişinin casus olduğuna dair bir bilgi duymadığını ve çip satın alan bir iş kadını olduğunu savundu.