“Her işte O’nu gözet,

Çünkü O’da seni gözetmekte...”

İbn Arabi

Bir süredir şehadet kelimesi üzerine tefekkür etmeye, okumalar yapmaya çalışıyorum. Kelimenin peşine düşüp ilgili âyetlere yöneldiğinizde bambaşka ufuklar açılacağını vaat edebilirim. Gaflet perdelerini aralamaya vesile oluyor, Allah’tan gelip Allah’a dönme yolculuğu içinde konumunuzu daha net görmenizi sağlıyor. Alvarlı Efe’nin “Bir dağ ne kadar yüce olsa bir kenarı yol olur” mısraından hareketle biz de mevzunun bir kenarından, yan yollardan intikal etmeye gayret edelim. “Allah’tan ancak âlimler hakkıyla korkar.” âyetinde olduğu gibi sanırım mânaya da âlimler hakkıyla vâkıf; hayatı yaşarken de ancak âlimler, hatta insan-ı kâmiller, her hâlükârda hakkıyla âgâh olabilirler diye düşünüyorum.

Yazıyı okurken, ilgili her âyeti tefekkür ederken bir yandan her abdest alışımızda, her tahiyyatta zikrettiğimiz; beş vakit ezanda dinlediğimiz, müezzinle birlikte zikretmemiz emredilen ama mânasından tamamen gaflette olduğumuz şehadet kelimesi de göz seviyenizde, uhdenizde olur ve birlikte tefekküre vesile olursa yazı maksadına ulaştı demektir…

Şehadet, müfredatta “Göz veya basiretle görerek hazır olmaktır.” diye geçiyor. Kimi zaman sadece hazır olmak anlamında da kullanılıyor. Görerek hazır olmaktan; görmenin her iki aşaması, yani zâhirî görme ve basiretle görme ile rûberû bir durum kastediliyor. Karşı karşıya, göz göze gelip hazır olma söz konusu ediliyor. Kelime-i şehadeti her dinlediğimizde veya zikrettiğimizde, “Göz göze, yüz yüze, gayet net bir bilgi ile hazırım, sendeyim yâ Rabbi!” demiş oluyoruz. Önce müezzinin sedasıyla, sonra abdest alırken ve nihayet tahiyyatta şehadet ediyoruz. Zaten bu durum, bu bilgi üzerinden hadis-i şerifte “Namaz, müminin miracıdır!..”, “Namaz kılan, Rabbiyle özel bir görüşme hâlindedir…”buyuruluyor… Sanırım Hz. Ali kerremallahu vechehû da bu bilgi üzerinden “Görmediğim Allah’a secde etmem…”buyuruyor…

Hz. Ömer’den rivayet edilen Cibrîl hadisini hatırlayacak olursak, Cebrâil aleyhisselâm çok şık bir asilzade kıyafeti ile meclise gelip ashaba İslâm’ı öğretmek amacıyla Efendimiz aleyhisselâma İslâm, iman ve kıyamet hakkında sorular soruyor ve “İhsan nedir?” diyor. Efendimiz, “İhsan, Allah’ı görüyormuşsun gibi ibadet etmendir. Çünkü sen O’nu görmesen de O seni görmektedir.” buyuruyor.

Yine bir başka hadis: “Salli salâte müveddi‘in.” “Veda edip ayrılıp bu dünyadan göçüp âhirete gidecek bir insanın son namazı gibi namaz kıl.” “Keenneke terâhu.” “Sanki O’nu görüyormuş gibi. Çünkü sen O’nu görmesen de O seni görüyor.”

Farkındaysanız hep bir görme, görüşme, görür gibi olma durumları var. “İnandım demekle salıverileceğinizi mi sandınız…” buyuruyor ya; yok, salıvermiyor. “Rabbinin hükmüne sabret, çünkü sen gözlerimin önündesin…” âyeti ile bağın çok sıkı olduğu vurgulanıyor.

Görmenin, buluşmanın, huzurda olmanın şahikası kuşkusuz mîrâc-ı güzîn. Âşıkları, o geceyi; fürû-u mağfiretin, kulûb-u ümmet-i Muhammedî’nin şa‘şa‘a-i rûhânî yaşanan bir cilvezâra döndürdüğünü anlatır. Tıpkı bir Urfa türküsünde “Aşkınla bu uşağı şahaneye dönderdin…” dediği gibi. Habîbullah’ın yaşadığı mîrâc-ı kübrânın mümine böyle bir yansıması olmalıydı ya da bize miraçtan bir cüz olarak verilmiş namazda veya bir âyetin mânası açılıp tecelliye mazhar olduğunuz zaman, mağfiretin kuşatması ile yaşanan şa‘şa‘a-i rûhânî ile kalp cilvezâra dönmeliydi. Ne diyordu o şarkı: “Yaşanacak çok şey var bu gece…” Her dinlediğimde hep derim: Yaşanacak her ne kadar mâna, ilim varsa yaşansın Allah’ım, ebeden daima…

Hakikatin sınırsız, dilin sınırlı olduğu bu âlemde, en üst mertebeden kalbin şehadeti, zâtî bir tecelli olan miraçta gördükleri neticesinde çok özel; her ortamda çok da ifade edilebilir değil. Bu yüzden:

Mâ kezebe’l-fuâdu mâ raâ – Gördüğünü gönlü yalanlamadı…

Âyetinden mülhem, miracın özeti, bir anlamda şifresi gibi kısaca “Raâ mâ raâ – Gördü ne gördüyse.” denir. Bu, durumun hassasiyetine binaen bir ima, bir işaret belki. Âyet-i kerîmede iki görüş kastediliyor; gözüyle gördüğünü kalbi de görmüş olmalı ki “yalanlamadı” buyuruluyor. Raâ mâ raâda ilk raâ gözün, ikinci raâ kalbin görmesidir. Birincisi ilme’l-yakîn, ikincisi ayne’l-yakîn; ilâhî bir tecelliyi ifade etmektedir. Dilin sustuğu yerde hakikatin konuşması gibi…

Kur’ân-ı Kerîm’de şehadet ile ilgili âyetlere baktığımız zaman, çok farklı durumlarda şahitliklerin söz konusu olduğunu görürüz. Kur’ân-ı Azîm ve melekler bize şahit; neticede ilâ âhir herkes, her şey birbirine şahit. Hatta öyle ki kendi vücut azalarımızın bile bizim için şahitliği söz konusu. Müezzinin lehine, sesinin ulaştığı her şey kendisi için şahit. Böyleyken yine de Allah’ın şahitliğinin ötesinde şahitlik yoktur…

“Rabbinin her şeye şahit olması yetmez mi?..”, “Şahit olarak Allah yeter…” buyurmuş olsa da en büyük şehadet Âl-i İmrân sûresinde:

“Allah, hak ve adaleti ayakta tutarak, kendinden başka ilâh olmadığına şehadet eder; melekler ve ilim sahipleri de bunu ikrar ettiler. O’ndan başka tanrı yoktur; O mutlak güç ve hikmet sahibidir.” âyetidir.

Kaynaklarda gayrimüslim din adamlarının Efendimiz aleyhisselâma gelerek doğrudan, “Sana gelen kitapta en büyük şehadet nedir?” diye sormaları üzerine inzal olduğu geçer. Bu muhteşem cevaba binaen adamların hemen Müslüman olduğu söylenir.

Âyet-i kerîme enteresandır. Allah Sübhânehû ve Teâlâ, kendi şehadetiyle birlikte meleklerin ve ilim sahiplerinin de şehadetini zikreder. Yazının başında “Allah’tan hakkıyla ancak ilim sahipleri korkar…” âyetini zikretmiştik. Burada da Allah, kendi şehadetiyle ilim sahiplerinin şehadetini birlikte zikrediyor. Avamın, gaflet ehlinin i‘rabda mahalli olmadığını bir kez daha, bir şekilde görmüş oluyoruz.

Şehadet deyince, vidanın yivleri gibi yüreğe köz gibi oturan şehadet de Veda Hutbesi’nde:

“Ey nâs!

Yarın beni sizden soracaklar, ne dersiniz? Ashâb-ı kirâm:

— Allah’ın dinini tebliğ ettin, vazifeni hakkıyla yaptın, bize nasihat ve vasiyette bulundun, diye şehadet ederiz, dediler.

Resûlullah sallallahu aleyhi ve sellem, mübarek şehadet parmağını göğe doğru kaldırdı, sonra üç defa:

— Şahit ol yâ Rab! Şahit ol yâ Rab! Şahit ol yâ Rab!.. buyurdu.”

İbn Arabî, “Şahit, müşahede edenin nefsinde müşahede ettiği şeyin sûretinin kalmasıdır.” der. “Görülen her şeyin, görenin nefsinde bulduğu bir eseri, izi vardır ki o, müşahede diye isimlendirilir.

Allah’ın kalpteki şahitleri, ilâhî ilimler ve rabbânî tavsiyelerdir. Bu şahitler, müşahede makamından ayrıldıktan sonra kulun kalbinde kalan şeylerdir. Kalan bu bakiyeyi idrak etmeleri sayesinde kendilerindeki hâl değişir.”

Bu durumda şehadet, insanı rafine eder ve dönüştürür. Hak ve hakikate şahitlik ettiğiniz müddetçe siz de hak ve hakikat olursunuz. Âyet-i kerîmenin “Kıldığınız namaz sizi kötülüklerden alıkoyar…” dediği yer.

Yine İbn Arabî: “Şahit, müşahededen sonra müşahede edenin kalbinde açığa çıkan ilâhî bir isimden ileri gelir.” Her şeyin şahidi, bilen ve gören anlamında eş-Şehîd – Celle Celâlühû… “Müşahede eden, söz konusu ilâhî isme tekabül eden etkileri hem kendinde hem de kendi dışında görür. Beyyine, Allah’ın bir sefiridir; erişilmez derinliklerden gelir ve kulun kalbine ilâhî bir bildiriyi ve güvenilir bir bilgiyi taşır. İşte imana bağlı olarak bu kavramları birleştiren âyet-i kerîme: ‘Rabbinden kendisine açık bir delil, beyyine gelen kimse hiç onlar gibi olur mu? ...’” Özetle müşahit oluyorsunuz; eş-Şehîd isminin tecellisi ile kalbiniz beyyineye mazhar oluyor…

Bu isme mazhar olmanın en üst derecesi, kuşkusuz Allah için can veren mücahidin şehadete yükselmesi. Yaşayanlar içinse sözü, özü makbul olup daima hakikati dile getirenler ve sanırım miraç ve şehadet ruhuyla namazı hakkıyla kılanlardır. “Kim Allah’tan samimiyetle şehit olmayı dilerse, yatağında ölse bile Allah onu şehitlerin makamına ulaştırır.”hadis-i şerifini ve konuyla ilgili hadislerden neşet etmiş “Şehit olarak yaşarsanız, şehit olarak ölürsünüz!..” hikmetini de bu mâna, bu bilgiyle idrak etmenin zevki başka kuşkusuz.

Hiç unutmuyorum, bir sohbetinde Şeyh Efendi: “Bahar havası tabiata, ağaçlara, bitkilere nasıl bir tesir yaparsa bu kelime-i şehadet de bizim bünyemize, mâneviyatımıza aynı etkiyi yapar; kuvvet aşılar, ferahlık verir.” demişti.

“Eşhedü en lâ ilâhe illallah ve eşhedü enne Muhammeden abdühû ve resûlüh” dediğimizde ne çok mâna ve ne çok kazanım söz konusu olduğunu bilebilseydik… Gaflet bize ait elbette. Yoksa bu yazının sebeb-i vürûdu, her şehadet getirdiğinde ürperen, sıdk ile tövbe eden, tekbir aldığı zaman Rabbiyle göz göze gelenlerin de var olmasıdır elhamdülillah…

Rahmetler olsun Abdurrahim Karakoç’a. Hani o bir şiirimiz vardı; en esas kelimelerimizden, kavramlarımızdan habersiz olduğumuz için işte “Yıldıza, aya, güneşe de Hak yol İslâm” yazamıyoruz…

Aylık Baran Dergisi 56. Sayı Ekim 2026