Haluk Bilginer, “Türkiye sineması” yerine “Türk sineması” deseydi ne değişecekti? Türk sineması adı altında dünyaya sunduğumuz yapımlar, Müslüman Türk milletini temsil eden bir sinema anlayışına mı dönüşecekti? Batılı değerlerin, gayriahlâkî ilişkilerin ve Müslüman Anadolu’nun hayatına yabancı bir yaşayışın hâkim olduğu yapımlara “Türk sineması” demek, onları gerçekten Türk milletine ait kılmaya yetecek miydi?
Haluk Bilginer’in “Türk sineması” yerine “Türkiye sineması” ifadesini kullanması, sinemada millî kimlik tartışmasını yeniden gündeme taşıdı. İngiliz ve Alman sinemalarından söz ederken millet adlarını kullanan Bilginer, Türk sineması söz konusu olduğunda millî kimlik yerine coğrafi bir tanımı tercih ediyor. Başka milletlerin sinemasını kendi kimlikleriyle anarken Türk sinemasını Türklükten ayıran bu yaklaşımın ardında elbette bir kasıt arıyoruz. Ancak meseleyi basında yürütülen isim tartışmasıyla sınırlandırmak, asıl üzerinde durulması gereken hususu geri plana itiyor. Biz bu tartışmaya doğrudan Türk milletinin kimliği, kültürü ve medeniyet telakkisi üzerinden bakıyoruz. Zira asıl mesele, sinemanın hangi isimle anıldığı kadar, o isim altında ortaya konulan eserlerin hangi milleti, hangi değerleri ve hangi medeniyeti temsil ettiğidir.
Her şeyden önce, bir sinemaya “Türk sineması” diyebilmek için ortada gerçekten Türk milletine ait bir sinema anlayışının bulunması gerekir. Bir sanat eserinin Türkiye’de üretilmiş olması, Türkçe konuşan oyuncular tarafından canlandırılması yahut Türk yapımcılar tarafından finanse edilmesi, onu tek başına Türk milletinin kültürünü ve medeniyetini temsil eden bir eser hâline getirmez. Türk sinemasından söz ediyorsak bu sinemanın, Müslüman Anadolu’nun tarihini, inancını, ahlâkını, yaşayışını, örfünü ve kültürel şahsiyetini taşıması gerekir. Türk milletinin kimliğini meydana getiren değerlerin beyaz perdeye yansıması gerekir. Fakat son bir asırlık sinema ve televizyon serüvenimize baktığımızda, Müslüman Türk'ün kimliğini ve medeniyetini temsil eden yerli bir sinema anlayışının hâkim olduğunu söylemek mümkün değildir. Elbette burada Müslüman Anadolu’yu, onun inancını ve değerlerini temsil etmeye çalışan film ve dizileri ayrı tutuyoruz.
Bugün Turizm Bakanı, Türk dizilerinin ve sinema yapımlarının yurt dışına ihraç edilmesini, dünyanın farklı ülkelerinde geniş kitlelere ulaşmasını önemli bir başarı olarak anlatıyor. Peki, dünyaya “Türk dizisi” adı altında sunduğumuz bu yapımlar gerçekte neyi temsil ediyor? Ekranlarda karşımıza çıkan yapımların önemli bir kısmında eşlerini aldatan insanlar, birbirini kandıran aileler, gayriahlâki ilişkiler ve türlü ahlâki çarpıklıklar yer alıyor. Müslüman Anadolu’nun hayatında belirleyici bir yere sahip olan ezana, İslâm’a, dinî ve ahlâki değerlere ise çoğu zaman yer verilmiyor. Müslüman Türk'ün yaşayışı, aile anlayışı, inancı ve kültürel kimliği bu yapımlarda karşılığını bulamıyor. Buna karşılık Batılı hayat tarzının, Batı merkezli ahlâk anlayışının ve çarpık ilişkilerin belirlediği bir dünya, “Türk sineması” yahut “Türk dizisi” adı altında bütün dünyaya sunuluyor.
Burada asıl sorulması gereken soru şudur: Biz Türk derken neyi kastediyoruz? Türk milletini meydana getiren vasıflar nelerdir? Millet dediğimiz topluluğu bir arada tutan esas nedir? Bugün Türk kültürü olarak adlandırdığımız değerlerden elimizde ne kalmıştır? Türklüğü yalnızca biyolojik bir soy bağına, ortak bir dile yahut belirli bir coğrafyada yaşamaya indirgeyebilir miyiz? Türk milletini meydana getiren esas unsur, onun tarih boyunca etrafında birleştiği iman, ruh, ahlâk ve medeniyet anlayışıdır. Türk milleti, İslâmiyet’le bütünleşerek tarihî şahsiyetini olgunlaştırmış; millet ve medeniyet vasıflarını bu iman etrafında geliştirmiştir. Dolayısıyla bizim sözünü ettiğimiz Türklük, İslâm’dan bağımsız, yalnızca ırkî özelliklerle tarif edilebilecek bir kimlik değildir. Türk milletinin tarihî ve manevi şahsiyetini meydana getiren temel unsur İslâm’dır. Bu milletin kültürünü, ahlâkını, sanatını ve medeniyetini İslâm’dan kopararak izah etmek mümkün değildir.
Türk dediğimiz unsur, Anadolu’nun her yerindedir. Anadolu’nun tarihî ve manevi birikiminde, camilerinde, medreselerinde, aile yapısında, örf ve âdetlerinde, gündelik yaşayışında ve asırlar boyunca meydana getirdiği kültürel değerlerde kendisini gösterir. Peki, Anadolu’nun hangi kimliği, hangi inancı, hangi ahlâkı ve hangi değeri bugün “Türk sineması” diye adlandırılan yapımlara yansımaktadır? Anadolu insanının hayatında merkezî bir yere sahip olan İslâm, bu yapımların neresindedir? Türk milletinin tarihî şahsiyetini şekillendiren değerler beyaz perdede ne ölçüde temsil edilmektedir? Bizi bir araya getiren, birbirimize bağlayan ve asırlar boyunca bir millet olarak ayakta tutan en büyük unsur, biyolojik soy bağından ziyade ortak aidiyetimiz, imanımız ve medeniyetimizdir. Bu aidiyetin temelinde ise İslâm bulunmaktadır. Siz Türk sineması diye sunduğunuz eserlerden bütün bu değerleri çıkardıktan sonra geriye Türk milletine ait nasıl bir sinema bırakıyorsunuz?
İşte bu noktada Haluk Bilginer’in kullandığı ifadeye yeniden dönmek gerekiyor. Bilginer, “Türkiye sineması” yerine “Türk sineması” deseydi ne değişecekti? Türk sineması adı altında dünyaya sunduğumuz yapımlar, Müslüman Türk milletini temsil eden bir sinema anlayışına mı dönüşecekti? Batılı değerlerin, gayriahlâki ilişkilerin ve Müslüman Anadolu’nun hayatına yabancı bir yaşayışın hâkim olduğu yapımlara “Türk sineması” demek, onları gerçekten Türk milletine ait kılmaya yetecek miydi?
Dolayısıyla Haluk Bilginer’in Türk kimliğini geri plana iten kelime tercihini sorgularken, bugün “Türk sineması” adı altında neyin temsil edildiğini de aynı ciddiyetle sorgulamak zorundayız. Bir tarafta Türk kelimesini kullanmaktan kaçınan bir anlayış, diğer tarafta ise Türk adını kullanmasına rağmen Türk milletinin tarihî ve manevi şahsiyetini eserlerine taşımayan bir sinema anlayışı bulunmaktadır.
Elbette biz “Türk sineması” kavramını savunuyoruz. Ancak içi Batılı değerlerle doldurulmuş, Müslüman Anadolu’nun imanına, ahlâkına, kültürüne ve yaşayışına yabancılaşmış bir sinemayı Türk adı altında sahiplenmiyoruz. Bizim savunduğumuz Türk sineması, bu milletin tarihî birikimini, manevi değerlerini ve medeniyet anlayışını temsil eden bir sinemadır.
