Osmanlı'nın motor gücü: Yeniçeriler

Yeniçerilere Osmanlı ordusunun motor gücü diyebiliriz. Zannedildiği gibi Osmanlı ordusu süvari sınıfına dayalı, eski klasik Orta Asya tarzında savaşan bir ordu değildi arkadaşlar. Süvari ne kadar önemli olsa da piyade orduda zaruridir. Piyadesiz süvari de olmaz. En fazla süvari gelir, toslar ama karşı tarafta sağlam piyade varsa onu aşamaz. Tarihte de böyle olmuştur, bunun çok örneği var.

Yunanlılar falanks sistemi diye bir şey icat ediyorlar. Antik Çağ'da Perslere karşı savaşırken bu falanks sistemiyle savaşan piyadeler Pers ordusunu durdurmuştur ki Pers ordusunda hem piyade hem de süvari vardı. Falanks sistemi... Tabii Yeniçeriler öyle mi değil mi, onu iyi bilmiyorum. Piyade olmakla beraber birbirine yaslanmış, bir bütün olarak güç elde etmiş bir grup. Nasıl tarif etsem? Uzun mızrakları 5-10 kişi tutuyor mesela. Hep beraber o mızrağı kullanıyorlar. Buna karşı hiçbir güç dayanmaz. Kalkanlarla kendilerini koruyorlar. Kalkana düşman askeri gelip tosladığında bir kişiye toslamıyor, 10 kişiye tosluyor. Tamam mı? Hâliyle kırılmayan bir ceviz gibi. Tabiri caizse bir kaplumbağa gibi, öyle bir kabuk.

Bunu Roma lejyonları geliştirmiş, lejyonerler. Üstten, önden, yandan, her taraftan kalkanlarla kapalı. Tabii bunun için çok disiplinli bir hareket, çok iyi organizasyon gerekiyor ki lejyonerler biliyorsunuz Stoacizm felsefesi gereği her türlü zorluğa dayanmayı hayat tarzı hâline getirmiş insanlar. Sert insanlar, çok dayanıklılar, çok sabırlılar ve kimle savaştılarsa Roma lejyonlarına toslayanların hepsi kırıldı.

Kaldı ki Attila bile Romalılar çökerken yaptığı savaşta ordusunun yarısını kaybetti bildiğim kadarıyla. Paris civarlarında, Fransa'da yaptığı büyük savaşta Roma ordusunu yenemedi. Tabii yenilmedi ama Romalılar her türlü çözülmüşlüğe rağmen o sistem sayesinde savaşta ayakta kalabildi. Çünkü gerçekten böyle bir piyade ordusunu yıkmak çok zordur.

Osmanlı ordusu, evet, klasik bildiğimiz süvariydi ama karşıda zırhlı şövalyeler var. Atlı süvari geliyor, koşuyor, ok atıyor. Bu büyük maharet de ok adamı delmiyor ki! Mızrakla geliyorsun veya mızrak atıyorsun, o da onu devirmiyor veya delmiyor çünkü adam demir zırhların içinde. Ve o senin üstüne geldiğinde geri çekilmen gerekiyor.

Kılıçarslan, I. Haçlı Seferi'nde savaşamadı. Çünkü zaten kalabalık düşman, bir de zırhlı tepeden tırnağa, atları da zırhlı. O zaman bunu neyle karşılayacaksın? Senin o hafif süvariyle bunu durdurman mümkün değil. Sonradan zaten zırhlı süvari birlikleri de oluşuyor; tımarlı sipahiler zırhlıdır, Osmanlı bunu yapıyor.

Ama Osmanlı bir de piyade sınıfı kurma zaruretini keşfetmiş. Bizim "Adam kaybediyoruz, adam kazanalım." diye yapılmış bir şeyden ziyade, piyade sınıfı şart ve Türkler piyadeliğe müsait değil çünkü at sırtında yaşayan millet. Ne yapıyorlar? Savaşlarda elde ettikleri kölelerden bir ordu kuruyorlar ve sayı olarak çok az arkadaşlar, bir tabur. Tamam mı? On binlerce Yeniçeri diye bir şey yok. Yeniçerilerin sayısının artması Kanuni zamanlarında, daha ilerleyen dönemlerde. Küçücük, çekirdek bir güç bu ama piyade sınıfı olarak çok sağlam, çok disiplinli ve düşmanla çarpışma esnasında düşmanın asıl gücünü kıran Yeniçeridir.

İlk defa adamakıllı Yeniçerilerin kazandırdığı savaş Niğbolu Savaşı, 1396. O zaman hemen hemen bir taburluk Yeniçeri gücü var. 13.000 Fransız şövalyesi geliyor, merkezde bu gücü ezmek üzere hücum ediyor ve Yeniçerilere tosluyorlar. Sonuç ne? Bir türlü kıramıyorlar bunu. En sonunda rezil oluyor adamlar, yeniliyorlar.

13.000 şövalye, zırhlı, bir de jandarma şövalyesi diye geçer Fransız şövalyeleri. Bilakis en zırhlı şövalye. Yan yana tank gibi geliyorlar. Normalde ezip geçmesi lazım değil mi? Geçemiyor. Yeniçeri bunları durduruyor ve Korkusuz Jean isimli o meşhur Fransız şövalyesi esir düşüyor. Fidye karşılığı serbest kaldıktan sonra Avrupa'ya döndüğünde şöyle demiş: "Sultanın öyle bir ordusu var ki" —Yeniçeriyi kastediyor— "dünyada hiçbir ordu onları yenemez."

Sayıca çok az olduğu hâlde bu küçük gücü çelik bir çekirdek gibi düşün, bir türlü kırılmıyor. Zaten düşmanın da hatası ne oluyor? "Bunu illa biz kırarız." diye uğraşıyor. Uğraştıkça durmadan kan kaybediyor, tımarlı sipahi o zaman devreye giriyor. Onlar da gelip yavaş yavaş açılarak, uzaktan yaklaşıp çember içine alıp kuşatarak tosluyorlar.

Tabii bir baca da açıyor kaçabilen kaçsın diye çünkü kaçamamaları durumunda hepsi direnecek. Hâliyle kaçma umuduyla askerler bacayı görüp oradan kaçmaya kalkışınca zaten bozgun hâli var; sen takip edip elde ettiklerini, kuşattıklarını rahatlıkla imha edebiliyorsun. Düşman bu yüzden çok kayıp veriyor.

Sonraki savaşlarda da Varna ve II. Kosova Savaşları aynı şekilde Yeniçerinin başarısıdır. Düşman gelip saldırıyor bizim kanatlardaki süvarilere; hemen süvari çekiliyor, geri çekilme. Ve bunu çok iyi yapıyor, gerçekten bir geri çekilme var. Düşman bakıyor, "Tamam, bunlar kaçtı gitti." diyor. Sahrada yoklar.

Ortada sultan ve merkezdeki kendi ordusu var: piyade, Yeniçeri. "Bunları kıralım, ezelim." diye hücum ediyorlar ama bir türlü ezemiyorlar. Yeniçeri orada çok iyi dayanıyor. Onların savaş sistemi bildiğimiz Yunanlıların falanks sistemi veya Romalıların lejyon sistemi gibi, o tarz bir sistem. Zaten piyade başka türlü savaşamaz.

O devrin bütün piyadeleri, mesela İsviçreli piyadeler de öyledir. Şövalyeleri İsviçreliler çok rezil etmiştir Avrupa'da. Piyade usulüyle uzun mızraklarla bekliyorlar. O mızrakları görerek süvari üstüne atlayamaz ki! Ya atından iniyor, zaten atından inmesi bitiriyor o şövalyeyi. Çünkü bu defa illa bir yerden ya kılıç yiyor ya kafasına topuz iniyor, çünkü adam kalkanın arkasında.

Arkadaki öndeki adamı görebiliyor ama sen kalkanın arkasındakini göremiyorsun. Bir yerden, bir delikten bir mızrak çıkıveriyor mesela. Veya kalkanın üstünden bir topuz kafasına iniveriyor. Zaten düştü mü bitti işi. Yeniçeri de bu tarzda savaşıyor.

Bakıyorsunuz, top ve tüfek kullanılmadan önceki bu üç önemli savaşta, Niğbolu, Varna ve II. Kosova savaşlarında Yeniçeri hep düşmanı durduruyor. Düşman burada yoruluyor, kan kaybediyor derken tımarlı sipahiler geri geliyor, düşmanı kuşatıyorlar ve imha ediyorlar. Veya düşman kuşatılma korkusuyla kaçıyor.

Sonrasında da Otlukbeli ve Çaldıran Savaşı; bunlar gene Yeniçerinin çok sağlam dayanmasıyla kazanılmıştır. Tabii orada ateşli silahlar da var artık. Mesela Otlukbeli Savaşı'nda, 1473'te Akkoyunlu ordusu bizim süvarileri bozuyor ve artık merkeze hücum ediyorlar ama Yeniçeriler orada dayandıkları gibi ellerinde tüfekleri de var, top da var; darmadağın ediyorlar düşman süvarisini. Hâliyle Akkoyunlu ordusu bozulup kaçıyor.

Çaldıran'da da nitekim bizim bir kanadımızı bozuyor Şah İsmail ve defalarca Yeniçeri üzerine hücum ettiği hâlde Yeniçeriyi bir türlü aşıp geçemiyor. Yeniçeride öyle bir disiplin var ki asla mevziyi terk etme yok, orada ölüyorlar! Mesela öleceğini biliyor adam, buradan geri çekilmesi lazım ama geri çekilme emri gelmediği sürece Yeniçeri geri adım atmıyor arkadaşlar.

Tüfekleri de kullanarak yedi defa Safevi ordusu doğrudan Yeniçerilerin üzerine hücum etmiş, hepsini Yeniçeri püskürtmüş. Doğrudan hücumlar bunlar. Çılgınca hücum ediyor adamlar; gene de Yeniçeriyi geriletememişler. Sonra bir kanadı bozup kanadın arkasına geçmeye kalktıklarında artık bozulan kanadın geri geldiğini görünce tuzağa düştüğünü görerek Şah İsmail Tebriz'e kadar arkasına bakmadan kaçıyor.

Bunlar Yeniçerinin kazandırdığı savaşlar. Yeniçeri olmasa ne olurdu? Osmanlı ordusu belki savaşı gene kaybetmezdi ama çok pahalıya mal olurdu arkadaşlar. Çünkü böyle dayanıklı bir çekirdek... Süvari gücü bu kadar fonksiyonel olamaz. Sonuçta karşıdakiler zırhlı süvari, tepeden tırnağa zırhlı şövalye bunlar. Bunlarla boğuşamazsın, illa geri çekilmen gerekir veya çok büyük fedakârlık ister o savaşlar.

O yüzden Yeniçeri adı altında veya başka isimle bu tarz bir piyade sınıfı Osmanlı için şarttı. Osmanlı'nın bunu keşfedip böyle bir piyade sınıfı kurmuş olması Türklerin tarihinde bir askerî devrimdir. Bunu açıkça iddia edebilirim.

Sonrasında Mercidabık ve Ridaniye savaşları... Gerçi orada artık ateşli silah üstünlüğünden dolayı Yeniçerinin fazla dayanması gerekmeden tüfek ve top ateşiyle düşman hemen bozguna uğruyor, savaşı kaybediyorlar. Mohaç'ta da nitekim pek savaş bile yok, topçu bombardımanıyla bozulmuş adamlar.

Ama öncesindeki bu savaşlarda ortaya çıkan şu ki: Yeniçeri Osmanlı'nın esas dayandığı güç gibi, ordunun motor gücü gibi bir fonksiyon icra ediyor.

Ankara Savaşı'nda bakıyorsunuz, Yıldırım Bayezid'i herkes terk etti, oğulları da; Yeniçeri terk etmedi. Kimileri diyor: "Türklere güvenmedi de yabancılardan devşirme aldı Osmanlı." Ama o Yeniçeri kadar hiç kimse savaşta Osmanlı sultanına sadık olmadı arkadaşlar, bu kesindir.

Bütün savaşlarda bir de çok zor! Düşünün, binlerce zırhlı süvari üstünüze hücum ediyor, siz küçük bir kuvvetsiniz. Orada çok büyük metanet, cesaret ister. Dayanabilmek çok büyük fedakârlık ister arkadaşlar. O adamlar uzun süre, belki saatlerce dayanıyor düşmanın durmadan toslamasına. Kan revan... Arkalarında sultan, sultanı terk etmiyorlar. Ankara Savaşı'nda Yıldırım Bayezid'i herkes terk etti, Yeniçeriler terk etmedi ve hemen hemen hepsi orada öldü.

Sonra Yeniçeri bozuldu, bu ayrı bir şey. Yeniçerinin bozulması ayrıca işleyeceğimiz bir mevzudur. Ne gariptir, bazıları "Yeniçeri... Osmanlı Türkleri ihmal etti, devşirmeleri aldı. Osmanlı Sünni idi, Türkler Alevi idi." diye konuşurlar. Yeniçerinin bozulması da Yeniçerinin Bektaşilikle beraber bozulmasıdır arkadaşlar.

Bakıyorsunuz, Yeniçeriler Bektaşi zaten! Diyorlar ki: "Osmanlı Türkleri ihmal etti çünkü Türkler Kızılbaştı veya Alevi idi veya Bektaşi idi." Hâlbuki Bektaşi olan —halk Sünni— Yeniçeridir arkadaşlar. O zaman Bektaşilik bozulmamıştı, o ayrı bir videonun mevzuu; oraya ayrıca gireriz. Ama görüyorsunuz ki Yeniçeri gayet iyi hizmet etmiş. Hadise budur.