Malum platformda yayınlanan (18 Kasım 2026) dört bölümlük Polonya yapımı Canavar Yasası (Prawo bestii) dizisini bitirdim. Kısa, derli toplu, izleyiciyi lüzumsuz yan hikâyelerle yormadan meselenin tam ortasına bırakan bir yapım… Dört bölüm boyunca ekranda bir polisiye ve hukuk hikâyesi seyrediyorsunuz ama jenerik aktığında zihninizde kadim bir soru kalıyor: Adaleti kim, nasıl ve hangi ölçüyle dağıtacak?
(Buradan sonrası dizinin dayandığı gerçek olaya dair ayrıntılar içeriyor; izlemeyi düşünenler için şimdiden spoiler uyarısı yapmış olayım.)
Dizi, Polonya’yı vaktiyle ayağa kaldıran bir cinayet dosyasından, 1988 yılında dört erkek çocuğunu öldüren Mariusz Trynkiewicz vakasından esinleniyor. Mahkeme bu vahşetin ardından katili idama mahkûm ediyor. Fakat ülkede yaşanan dönüşüm ve çıkarılan düzenlemeyle idam cezaları 25 yıl hapse çevriliyor. Yıllar geçip tahliye günü yaklaşınca da bütün memleketi büyük bir endişe ve öfke sarıyor. Dört çocuğun katilinin elini kolunu sallayarak sokağa çıkma ihtimali karşısında devlet kendi koyduğu kuralların içine sıkışıp kalıyor. Sonunda kamuoyunda “Canavar Yasası” (Ustawa o bestiach) diye bilinen özel bir kanun çıkarılıyor; hapis süresi bitse de “toplum için tehlike arz ettiği ve ruhsal bozukluk taşıdığı” tespit edilen mahkûmların kapalı bir gözetim merkezinde tutulmasının önü açılıyor.
Diziyi seyrederken beni en çok meşgul eden taraf, katilin etrafında dönüp duran şu “hastalık” meselesi oldu. Dört çocuğu planlayarak öldürmüş bir caninin karşısında duran sistem, bir yerden sonra cinayeti bırakıp psikiyatri raporlarını konuşmaya başlıyor. İster istemez o soruyu soruyorsunuz: Hastalık suça mazeret mi?
Elbette aklı başından büsbütün gitmiş, yaptığının şuurunda olmayan hakiki bir delinin durumu ayrıdır. Fakat aklı başında, her adımını hesaplayarak cinayet işleyen birine “hasta” muamelesi yapmak, suçu hafifletmeye ve zulmün üstünü örtmeye sebep... Bir de işin “temarüz” tarafı var; yani hasta olmadığı hâlde cezadan kurtulmak için kendini “deli” yahut “hasta” gibi gösterme hâli… Ceza hukukunu psikiyatrinin belirsizliğine bıraktığınızda, en soğukkanlı katillerin eline bulunmaz bir kaçış kapısı vermiş oluyorsunuz!..
Bu kargaşayı izlerken aklıma cezaevinde gördüğüm, gördüğüm demeyelim de (çünkü üst hücrede tek başınaydı) sesinden varlığına şahit olduğum Diyarbakırlı “Deli Rıfat” geldi. Gardiyanlardan 45-50 yaşlarında olduğunu öğrendiğim Rıfat aslında bildiğin deliydi ve yeri hapishane hücresi değil tımarhaneydi. Sabahlara kadar hücrenin musluğunu açık bırakıyor, yarım Türkçesiyle her yarım saatte bir boğazı patlayana kadar bağırıp küfür ediyor, bazen de garip sesler çıkararak güya türkü söylüyordu. Gardiyanlar dâhil onu tanıyan herkesin ortak kanaati Rıfat’ın “numara” yapmadığı, sahiden deli olduğuydu. Buna rağmen orada tutulmasına kimse anlam veremiyordu.
Biri herkesin “deli” bildiği hâlde tek kişilik hücrede tutulan tedaviye muhtaç Rıfat; öbürü dört çocuğu katledip idamdan kurtulan, yirmi beş yıl sonra sokağa çıkmasın diye bu kez “hasta” raporuyla kapatılmaya çalışılan bir cani… Şu hikmeti hatırlamanın tam yeri: “Kılıç kullanılacak yerde ihsan etmek (iyilikte bulunmak), ihsan edilecek yerde kılıç kullanmak kadar zararlıdır!”
Kılıcın inmesi gereken yerde merhamet dağıtmaya kalktığınızda mazluma zulmetmiş olursunuz; şefkat ve tedavi gereken yere kılıçla gittiğinizde de başka bir zulme sebep olursunuz.
Peki bunca savrulma niye yaşanıyor?
Beşer üstü bir ölçü olmadığı için… Olmadığı değil de uyulmadığı için!.. İnsanın kendi aklıyla, günün şartlarına ve siyasî rüzgârlara göre yazdığı kanunlar bir gün idamı kaldırıyor, yirmi beş yıl sonra tahliyeden korkup bu sefer kişiye özel yasa çıkarıyor. Beşer üstü ve Mutlak ölçüler olmadan kimin hasta kimin katil, kimin suçlu kimin masum olduğuna karar verecek sağlam bir merci kurulamıyor. İnsanın kusurlu aklına yaslanan beşerî sistemler daima tıkanmaya ve çökmeye mecbur kalıyor!..
***
Mutlak çözümler Mutlak hükümde...
Fıkıhta hakiki mecnunla şuurlu katilin, cinnetle temarüzün sınırı nettir. Kısas hükmü hem caninin cezasını tereddütsüz verir hem de geride kalanların ve bütün toplumun emniyetini sağlar. Kılıç da ihsan da yerini bulur…
Dizide mahkemeler devam ederken dışarıda bekleyen kalabalıklar, kamu vicdanı ve öldürülen çocukların annesinin acı dolu haykırışları bunu bir kere daha hatırlatıyor. İçeride hukukçular ve uzmanlar kanun maddelerinin arasında dönüp dururken, kapının dışından yükselen sesler tek bir hakikatle yankılanıyor:
“Öldürenlere ölüm!”
“Katili asın!”
Şeriattan büsbütün uzak bir coğrafyada, evladını kaybetmiş bir annenin ve dışarıda bekleyen halkın ağzından dökülen bu sloganlar kolaylıkla “Halkın dili Hakkın dilidir” hikmetine ilişiyor. Fıtratı bozulmamış insanın vicdanı doğruyu kendiliğinden söylüyor.
İnsanlar bilse de bilmese de, istese de istemese de toplumların asıl ihtiyaçları topyekûn şeriatın dâhilindedir.
Beşerî yasalar ne kadar yamanırsa yamansın, insanlığın aradığı adalet ancak ilâhî ölçüyle karşılık bulur…